<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW02n0019">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 19 淨名經集解關中疏卷上</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 19 淨名經集解關中疏卷上</title>
			<author>沙門道液集　黎明整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">2</idno>.<idno type="no">19</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">淨名經集解關中疏卷上</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
						<witness xml:id="wit1">【大-CB】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB01067">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01067</charName>
				<mapping cb:dec="984107" type="PUA">U+F042B</mapping>
			<mapping type="unicode">U+4D2C</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[麥*弋]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-18T17:01:17">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="ZW" n="0175a01"/>
<lb ed="ZW" n="0175a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>淨名經集解關中疏</head>
<lb ed="ZW" n="0175a03"/><byline cb:type="other">整理者　黎　明</byline>
<lb ed="ZW" n="0175a04"/>
<lb ed="ZW" n="0175a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW02p0175a0501">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0175a06"/><p xml:id="pZW02p0175a0601">《淨名經集解關中疏》，又名《淨名經關中疏》、《淨名集解關中
<lb ed="ZW" n="0175a07"/>疏》、《關中集解》、《淨名經疏》。佛敎經典註疏。由唐朝<name role="" type="person">資聖寺</name>沙
<lb ed="ZW" n="0175a08"/>門道液撰集而成。流通中分爲二卷本或四卷本。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a09"/><p xml:id="pZW02p0175a0901">本疏係道液對僧肇《註維摩詰經》進行刪補之作。文中保留了
<lb ed="ZW" n="0175a10"/>《註維摩詰經》中羅什、僧肇、道生的一部分註解，又增補了《註維摩
<lb ed="ZW" n="0175a11"/>詰經》中未收的僧叡、天台湛然之解釋，以及道液自己的註釋與科
<lb ed="ZW" n="0175a12"/>文。是研究中國佛敎思想的重要的參考著作。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a13"/><p xml:id="pZW02p0175a1301">本疏未爲我國古代經錄所收，但曾爲高麗沙門義天的《新編諸
<lb ed="ZW" n="0175a14"/>宗敎藏總錄》、日本僧人所作《東域傳燈目錄》、《入唐新求聖敎目
<lb ed="ZW" n="0175a15"/>錄》等經錄所著錄。日本《常曉和尙請來目錄》中寫道：「是故，每寺
<lb ed="ZW" n="0175a16"/>講淨名典，化度白衣，以液公疏提撕緇徒，皆云：雖有諸師註疏，慧
<lb ed="ZW" n="0175a17"/>底未足，乍學此文，法鏡轉明，慧燈益照者。」可見道液此疏爲當時
<lb ed="ZW" n="0175a18"/>諸寺講學《淨名經》的首選敎本。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a19"/><p xml:id="pZW02p0175a1901">本文未爲我國歷代大藏經所收。敦煌出土後，被收入日本《大
<lb ed="ZW" n="0175a20"/>正藏》第85卷，但經疏文字有大段缺漏，且錯訛較多。本世紀初，
<lb ed="ZW" n="0175a21"/>江味<anchor xml:id="nkr_note_add_0175a2101" n="0175a2101"/><anchor xml:id="beg0175a2101" n="0175a2101"/>農<anchor xml:id="end0175a2101"/>居士曾予整理，因所用底校本數量有限，文字亦不完整，故
<lb ed="ZW" n="0175a22"/>有重新整理之必要。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a23"/><p xml:id="pZW02p0175a2301">本疏北京圖書館藏有姜94號等30餘號，其中多有可相互綴
<lb ed="ZW" n="0175a24"/>接者。英法俄日等國所藏亦有數十號。其中多數抄本殘缺不全，
<lb ed="ZW" n="0175a25"/>又多有錯謬，故於其中選出較好的五號卷子爲底校本。整理本之
<lb ed="ZW" n="0175a26"/>底校本情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0175a27"/><p xml:id="pZW02p0175a2701">底本：由斯2702號+伯2188號拼合而成，具體情況隨文說
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="ZW" n="0176a01"/>明；</p>
<lb ed="ZW" n="0176a02"/><p xml:id="pZW02p0176a0201">校本：甲本：斯3770號；</p>
<lb ed="ZW" n="0176a03"/><p xml:id="pZW02p0176a0301">乙本：斯6503號；</p>
<lb ed="ZW" n="0176a04"/><p xml:id="pZW02p0176a0401">丙本：斯6568號；</p>
<lb ed="ZW" n="0176a05"/><p xml:id="pZW02p0176a0501">丁本：斯6580號。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a06"/><p xml:id="pZW02p0176a0601">其中丙本錯訛過多，爲避免校記繁雜，故僅於必要時出校。其
<lb ed="ZW" n="0176a07"/>它諸本則仍遵循本書的原則，逢異必出。錄校時，某些地方參用了
<lb ed="ZW" n="0176a08"/>《大正藏》本僧肇《註維摩詰經》中的文字，還利用了敦煌遺書北
<lb ed="ZW" n="0176a09"/>1330號等個別卷子，具體情況一槪隨文說明。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0176a10"/>
<lb ed="ZW" n="0176a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0176a12"/>
<lb ed="ZW" n="0176a13"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>淨名經集解關中疏卷上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0176a14"/><byline cb:type="collector">中京<name role="" type="person">資聖寺</name>沙門道液集</byline>
<lb ed="ZW" n="0176a15"/>
<lb ed="ZW" n="0176a16"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">前序</cb:mulu><p xml:id="pZW02p0176a1601">昔漢明中，法敎始流於蔥左，肇建塔像，翻譯尙阻。爰及魏晉，
<lb ed="ZW" n="0176a17"/>創啓宣傳，而所出諸經，猶詞疏理蹇。蓋習學者未融於大觀，傳譯
<lb ed="ZW" n="0176a18"/>者闕通於方言。旣爲大法浸微，未可量其得失。自秦弘始三年冬
<lb ed="ZW" n="0176a19"/>羅什入關，先譯《大品》、《智論》，爰及《中觀》、《門》、《百》，使陶染至
<lb ed="ZW" n="0176a20"/>理；然後重譯卽經及《法花<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>》等，所以文切理詣，無間然矣。日者
<lb ed="ZW" n="0176a21"/>傳習多疏道尙學以瞻異端，致使大宗蕪蔓眞極。而關中先製，言約
<lb ed="ZW" n="0176a22"/>旨深，將傳後進，或憚略而難通，蓋時移識昧，豈先賢之闕歟！道液
<lb ed="ZW" n="0176a23"/>不揆庸淺，輒加裨廣。《淨名》以《肇註》作本，《法花<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>》以《生疏》爲
<lb ed="ZW" n="0176a24"/>憑。然後傍求諸解，共通妙旨。雖述<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>而不作，終愧亡羊者哉！
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="ZW" n="0177a01"/>於時上元元年，歲次困敦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/>。永泰初祀，又於長安<name role="" type="person">菩提道場</name>，夏再
<lb ed="ZW" n="0177a02"/>治定。庶法鏡轉明，慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177002" n="0177002"/>燈益照者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177003" n="0177003"/>矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0177a03"/>
<lb ed="ZW" n="0177a04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">維摩詰經序</cb:mulu><head>維摩詰經序</head>
<lb ed="ZW" n="0177a05"/><byline cb:type="author">釋僧肇作</byline>
<lb ed="ZW" n="0177a06"/>
<lb ed="ZW" n="0177a07"/><p xml:id="pZW02p0177a0701">維摩詰不思議經者，蓋是窮微盡化，妙絕之稱也。其旨淵玄，
<lb ed="ZW" n="0177a08"/>非言像所測；道越<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177004" n="0177004"/>三空，非二乘所議。超群數之表，絕有心之
<lb ed="ZW" n="0177a09"/>境，眇莽無爲而無不爲，罔知所以然而能然者，不思議也。何則？
<lb ed="ZW" n="0177a10"/>夫聖智無知，而萬品俱照；法身無像，而殊形並應；至韻無言，而玄
<lb ed="ZW" n="0177a11"/>藉彌佈；冥權無謀，而動與事會。故能統濟群方，開物成務，利現天
<lb ed="ZW" n="0177a12"/>下，於我無爲。而惑者睹感照因謂之智，觀應形則謂之身，覿玄藉
<lb ed="ZW" n="0177a13"/>便謂之言，見變動而謂之權。夫道之極者，豈可以形、言、權、智而
<lb ed="ZW" n="0177a14"/>語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177005" n="0177005"/>其神域哉！然群生長<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177006" n="0177006"/>寢，非言莫曉；道不孤運，弘之由人。
<lb ed="ZW" n="0177a15"/>是以如來命文殊於異方，召維摩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177007" n="0177007"/>於他土，爰集毗耶，共弘斯道。
<lb ed="ZW" n="0177a16"/>此經所明，統萬行則以權智爲主，樹德本則以六度爲根，濟蒙惑則
<lb ed="ZW" n="0177a17"/>以慈悲爲首，語宗極則以不二爲言。凡此衆說，皆不思議之本也。
<lb ed="ZW" n="0177a18"/>至若借座燈王，請飯香土，手接大千，室包乾像，不思議之跡也。然
<lb ed="ZW" n="0177a19"/>幽關難啓，聖應不同。非本無以垂跡，非跡無以顯本。本跡雖殊，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="ZW" n="0178a01"/>而不思議一也。故命侍者標以爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178001" n="0178001"/>名焉。</p>
<lb ed="ZW" n="0178a02"/><p xml:id="pZW02p0178a0201">大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178002" n="0178002"/>秦天王雋神超世，玄心獨悟，弘至治<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178003" n="0178003"/>於萬機之上，揚
<lb ed="ZW" n="0178a03"/>道化於千載之下。每尋翫茲典，以爲栖神之宅。而恨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178004" n="0178004"/>支、竺所
<lb ed="ZW" n="0178a04"/>出理滯於文，常恐玄宗墜於譯人。北天之運，運通有所在也。以弘
<lb ed="ZW" n="0178a05"/>始八年歲次鶉火，命大將軍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178005" n="0178005"/>常山公、右<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178006" n="0178006"/>將軍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178007" n="0178007"/>安城侯，與義
<lb ed="ZW" n="0178a06"/>學沙門千二百人，於長安大寺，請羅什法師重譯正本。什以高世之
<lb ed="ZW" n="0178a07"/>量，冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178008" n="0178008"/>心眞境，旣盡環中，又善方言。於時手執胡文，口自宣譯。
<lb ed="ZW" n="0178a08"/>道俗虔虔，一言三復。陶冶精求，務存聖意。其文約而詣，其旨婉
<lb ed="ZW" n="0178a09"/>而彰。微遠之言於卽顯然。余以闇短，時預聽次。雖思乏參玄，然
<lb ed="ZW" n="0178a10"/>粗得文意。輒順所聞，爲之註解。略記誠言，述而不作。庶將來君
<lb ed="ZW" n="0178a11"/>子異世同聞焉。</p>
<lb ed="ZW" n="0178a12"/>
<lb ed="ZW" n="0178a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0178a1301">維摩詰所說</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0178a1401">叡曰：夫經或以人爲名，或以法爲名者，自非佛所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178009" n="0178009"/>說，多隨
<lb ed="ZW" n="0178a15"/>人爲名；佛之所說，非唯一經，故隨所說法以爲名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178010" n="0178010"/>。此經總人、法
<lb ed="ZW" n="0178a16"/>二名者，以人爲名則明法之所由，以法爲名則略經之大體，所以兩
<lb ed="ZW" n="0178a17"/>存耳。什曰：維摩詰，秦言「淨名」，卽五百童子之一人也。從妙樂
<lb ed="ZW" n="0178a18"/>國來遊此境，所應旣周，將還本土。欲顯其淳德以澤群生，顯跡悟
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="ZW" n="0179a01"/>時要必有由，故令同志詣佛而獨不行。獨不行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>則知其疾也。何
<lb ed="ZW" n="0179a02"/>以知之？同志五百共遵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/>大道，至於進德修善，動靜必俱。今淨
<lb ed="ZW" n="0179a03"/>國之會，業之大者，而不同擧，明其有疾。有疾，故有問疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/>之會。
<lb ed="ZW" n="0179a04"/>問疾之會由淨國之集，淨國之集由淨名方便。然則此經始終所由，
<lb ed="ZW" n="0179a05"/>良有在也。若自說而觀，則與聖齊功。推本而尋，功由淨名。原其
<lb ed="ZW" n="0179a06"/>所由，故曰「維摩詰所說」也。肇曰：維摩詰，秦言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>「淨名」，法身
<lb ed="ZW" n="0179a07"/>大士也。其權道無方，隱顯殊跡。釋彼妙喜，現此忍土。所以和光
<lb ed="ZW" n="0179a08"/>塵俗，因通道敎。常與寶積俱遊，爲法城之侶。其敎緣旣畢，將返
<lb ed="ZW" n="0179a09"/>妙喜，故欲顯其神德，以弘如來不思議解脫之道。至令寶積獨詣釋
<lb ed="ZW" n="0179a10"/>迦，因留現疾，以生問疾之端，建微言之始。妙唱自彼，故稱其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179005" n="0179005"/>
<lb ed="ZW" n="0179a11"/>說也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179006" n="0179006"/>。生曰：維摩詰者，梵音「<name role="" type="person">無垢稱</name>」也。其晦跡五欲，超然無
<lb ed="ZW" n="0179a12"/>染，淸名遐佈，故致斯號。貴名求實者，必重其說。說本表實，重
<lb ed="ZW" n="0179a13"/>之，則終得所求。因斯近接有過聖言矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0179a1401">經</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0179a1501">梵云「修多羅」，此譯云「契」，謂契理之言，當根之敎，返迷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179007" n="0179007"/>
<lb ed="ZW" n="0179a16"/>證實，萬聖同規。亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179008" n="0179008"/>曰爲「常」，故肇師云：經，常也。古今雖殊，
<lb ed="ZW" n="0179a17"/>覺道不改。群邪不能沮，衆聖不能異也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0179a1801">一名不可思議解脫</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0179a1901">此約法受名也。下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179009" n="0179009"/>文云「佛爲增上慢人說離淫、怒、癡爲解
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="ZW" n="0180a01"/>脫。若無增上慢者，淫怒癡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>性卽是解脫」，此談體也；「或就悲
<lb ed="ZW" n="0180a02"/>願，處染不染，非道通道」，此約用名之。以昔敎權引三乘言同解
<lb ed="ZW" n="0180a03"/>脫，今將返權歸實，故特號「不思議」也。卽大經百句解脫、《華<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/>
<lb ed="ZW" n="0180a04"/>嚴》諸善知識解脫，皆同此也。什曰：亦名三昧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180003" n="0180003"/>，亦名神足。或令
<lb ed="ZW" n="0180a05"/>修短改度，或鉅細相容，變化隨意，於法自在，解脫於閡，故名解脫。
<lb ed="ZW" n="0180a06"/>能者能然，物不知所以，故曰不思議，亦云法身大士。念則隨應，不
<lb ed="ZW" n="0180a07"/>入禪定，然後能也。心得自在，不爲不能所縛，故曰解脫也。若直
<lb ed="ZW" n="0180a08"/>明法空，則乖於常習，無以取信，故現物隨心變，明物無定性。物<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180004" n="0180004"/>
<lb ed="ZW" n="0180a09"/>無定性，則其性虛矣。菩薩得其無定，故令物隨心轉，則不思議乃
<lb ed="ZW" n="0180a10"/>空之明證。將顯理宗，故以爲經之標也。肇曰：微遠幽深，二乘不
<lb ed="ZW" n="0180a11"/>能測，不思議也。縱任無礙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180005" n="0180005"/>，塵累不能拘，解脫也。此經自始於
<lb ed="ZW" n="0180a12"/>淨土，終於法養，其中所明雖殊，然其不思議解脫一也，故總以名
<lb ed="ZW" n="0180a13"/>焉。上以人名經，此以法名經。以法名經，所以標榜指歸；以人名
<lb ed="ZW" n="0180a14"/>經，所以因人弘道者也。生曰：無垢之稱，或止形跡，心不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180006" n="0180006"/>安然。
<lb ed="ZW" n="0180a15"/>故復言其解脫，更爲一名。不可思議者，凡有二種：一曰理空，非惑
<lb ed="ZW" n="0180a16"/>情所圖；二曰神奇，非淺識所量。若體夫空理，則脫思議之惑。惑
<lb ed="ZW" n="0180a17"/>旣脫矣，則所爲難測。維摩詰今動靜皆神奇，必脫諸惑。脫惑在乎
<lb ed="ZW" n="0180a18"/>體空，說空是其所體。是以無垢之名，信而有徵。名苟有徵，其求
<lb ed="ZW" n="0180a19"/>愈到。到於求者，何患不悟乎？叡曰：菩薩無心，應物有說。衆生
<lb ed="ZW" n="0180a20"/>但睹其敎，莫測所由，故名所說爲不思議。雖說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180007" n="0180007"/>而無心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180008" n="0180008"/>，故不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="ZW" n="0181a01"/>閡於有；雖無心而能說，故不閡於無。空有所不能累，故名之爲解
<lb ed="ZW" n="0181a02"/>脫。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a03"/>
<lb ed="ZW" n="0181a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">佛國品第一</cb:mulu><head>佛國品第一</head>
<lb ed="ZW" n="0181a05"/>
<lb ed="ZW" n="0181a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a0601">什曰：經始終由於淨國，故以佛國冠於衆篇也。眞應二土會以
<lb ed="ZW" n="0181a07"/>平等，廣如下文。然十四品經大分三別：初，此品半，爲未信令信，
<lb ed="ZW" n="0181a08"/>故名序分；次，十一品半，信已令悟，故名正宗分；三，後二品盡經，
<lb ed="ZW" n="0181a09"/>悟已應傳，名流通分。初序分中復有三別：初列時方處等，是集經
<lb ed="ZW" n="0181a10"/>者引事證信；次合蓋現土，是說經者駭物令信；後稱歎讚揚，是聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>
<lb ed="ZW" n="0181a11"/>經者使仰德生信也。初文又六：一、信經辭，二、傳經旨，三、聞經
<lb ed="ZW" n="0181a12"/>時，四、說經者，五、聽經處，六、聞經衆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1301">如是</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1401">此初，信經辭也。肇曰：「如是」，信順辭也。夫信則所言之理
<lb ed="ZW" n="0181a15"/>順，順則師資之道成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>。經無豐約，非信不傳，故建言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181003" n="0181003"/>「如是」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1601">我聞：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1701">此二，傳經旨也。肇曰：出經者明己親承聖旨，無傳聞之謬也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a1801">一時</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a1901">此三，聞經時也。衆生信重爲感，如來悲願爲應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181004" n="0181004"/>。感應道
<lb ed="ZW" n="0181a20"/>交，故曰「一時」。肇曰：法王啓運，嘉集之時也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0181a2101">佛</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0181a2201">此四，說經者。梵音云具言「佛馱」，此翻爲「知者」。《大品》
<lb ed="ZW" n="0181a23"/>云：知諸法實義故。《大論》云：菩提名智，佛名智者。是卽解圓、德
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="ZW" n="0182a01"/>備、言誠、物信也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a0201">在毗耶離</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a0301">此下五，列聽經處，有通有別。通爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>遠者知，別爲近<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>不
<lb ed="ZW" n="0182a04"/>謬。此初，通處。肇曰：毗耶離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/>，國名也，秦言「廣嚴」。其土平
<lb ed="ZW" n="0182a05"/>廣、嚴事，因以爲名。又云：好稻土之宜也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a0601">菴羅樹園，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a0701">別處。肇曰：菴羅，樹名也。其果似桃而非。先言「奈氏」，失
<lb ed="ZW" n="0182a08"/>也。事在他經。園者，住處之通稱，梵云「僧伽藍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182004" n="0182004"/>摩」，此云「衆
<lb ed="ZW" n="0182a09"/>園」。言伽藍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182005" n="0182005"/>者，略也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a1001">與大比丘衆八千人俱，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a1101">此下六，列同聞經衆，證非己謬傳。衆有三別：初列聲聞，形心
<lb ed="ZW" n="0182a12"/>俱勝，證信最親，故先列也；次列菩薩，心同形異，證信小疏，故次列
<lb ed="ZW" n="0182a13"/>也；後列天龍，形心俱乖，證信最疏，故後列也。初列比丘。「與」
<lb ed="ZW" n="0182a14"/>者，共也。「大」，卽極果。「比丘」，人名。「衆」，言和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182006" n="0182006"/>合。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0182a15"/>比丘，秦言或名「淨乞食」，或名「破煩惱」，或名「能持戒」，或名「能
<lb ed="ZW" n="0182a16"/>怖魔」。天竺一名賅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182007" n="0182007"/>此四義，秦無一名以譯之，故存其義名焉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0182a1701">菩薩</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0182a1801">此下二，列菩薩衆。文五：一、擧名，二、辯數，三、歎德，四、列
<lb ed="ZW" n="0182a19"/>名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182008" n="0182008"/>，五、總結。此初也。肇曰：菩薩，正音云「菩提薩埵」。菩提，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="ZW" n="0183a01"/>佛道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>也。薩埵，秦言「大心」。衆生有大心入佛道也。謂以大悲
<lb ed="ZW" n="0183a02"/>智、無邊行願，爲物求道，故以名之。什曰：大士凡有三種：一者出
<lb ed="ZW" n="0183a03"/>家，二者在家，三者他方來。復次，一者結業身，二者法身也。此中
<lb ed="ZW" n="0183a04"/>菩薩多是法身。然應感之形，與物同跡。物或齊其所見，而生劣
<lb ed="ZW" n="0183a05"/>想。故擧大數，然後序德也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a0601">三萬二千，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a0701">二，辯數也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a0801">衆所知識，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a0901">此下三，歎德也。文三：初、總歎，次、別歎，後、結歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183002" n="0183002"/>。總歎
<lb ed="ZW" n="0183a10"/>又三。此初，歎外化也。聞名欽風爲知，睹形飮化爲識。肇曰：大
<lb ed="ZW" n="0183a11"/>士處世猶日月昇天，有目之士誰不知識。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1201">大智本行皆悉成就，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a1301">二，自行也。大智，歎解；本行，歎行。肇曰：大智，一切種智
<lb ed="ZW" n="0183a14"/>也。此智以六度六通衆行爲本，諸大士已備此本行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1501">諸佛威神之所建立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a1601">三，結釋也。肇曰：天澤無私<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183003" n="0183003"/>，不潤枯木。佛威雖普，不立無
<lb ed="ZW" n="0183a17"/>根。所建立者，道根必深乎！叡曰：凡有二種：或以神化所加，令其
<lb ed="ZW" n="0183a18"/>暫悟，名爲建立；或以妙法啓心，化之同己，亦名建立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0183a1901">爲護法城，受持正法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0183a2001">此下二，明別歎。文三：初、約護法歎，次、約修行歎，後、就近
<lb ed="ZW" n="0183a21"/>果歎。初文又三，謂護法、護人、結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183004" n="0183004"/>釋。護法復二。此初，歎修
<lb ed="ZW" n="0183a22"/>因也。肇曰：外爲護法之城，內有受持之固也。什曰：法城，卽實相
<lb ed="ZW" n="0183a23"/>法也。使物無異見，故言護也。復次，一切經法皆名法城，護持宣
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="ZW" n="0184a01"/>佈，令不壞也。有能持正法，亦兼護之也。叡曰：眞理爲法，文字爲
<lb ed="ZW" n="0184a02"/>城。城塹固則內不害，文字存則理不虧也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0301">能師子吼，名聞十方。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a0401">二，歎功成也。肇曰：師子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/>吼，無畏音也。凡所言說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>，不
<lb ed="ZW" n="0184a05"/>畏群邪異學，喩師子吼，衆獸下之。行滿天下，故稱無不普。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0601">衆人不請，友而安之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a0701">此二，歎護人。亦二。此先，歎心也。肇曰：眞友不待請，譬慈
<lb ed="ZW" n="0184a08"/>母之赴嬰兒也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a0901">紹隆三實，能使不絕。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a1001">二，歎功圓也。肇曰：繼佛種則三寶隆。非直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184003" n="0184003"/>顯明三寶，宣
<lb ed="ZW" n="0184a11"/>通經法之謂也。謂能積善累功，自致成佛。成佛則有法，有法則有
<lb ed="ZW" n="0184a12"/>僧。不絕之功，事在來劫。今言不絕，則必能也。又於其中間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184004" n="0184004"/>
<lb ed="ZW" n="0184a13"/>自行化人，人亦化物。物我俱成，三寶彌興。衆生無盡，故寶亦不
<lb ed="ZW" n="0184a14"/>絕也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184005" n="0184005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a1501">降伏魔怨，制諸外道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a1601">此三，釋歎。肇曰：魔，四魔也。外道，九十六種外道也。天台
<lb ed="ZW" n="0184a17"/>云：禪定伏愛，得通以降衆魔；智慧破見，發辯以制外道。如《問疾
<lb ed="ZW" n="0184a18"/>品》明。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0184a1901">悉以淸淨，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0184a2001">此下二，歎修行。文卽二別：自行、化他也。前自行復二：初、
<lb ed="ZW" n="0184a21"/>歎斷德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184006" n="0184006"/>，後、歎智德。斷德文三。此初，總歎也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="ZW" n="0185a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a0101">永離蓋纏。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a0201">二，別歎也。肇曰：蓋，五蓋。纏，十纏，亦有無量纏。身口意
<lb ed="ZW" n="0185a03"/>淨，三業悉淨，則蓋纏不能累也。五蓋者，一貪欲蓋，二瞋恚蓋，三
<lb ed="ZW" n="0185a04"/>睡眠蓋，四掉悔蓋，五疑蓋。初二障戒，睡眠障慧，掉悔障定，疑障
<lb ed="ZW" n="0185a05"/>解脫及知見。十纏者，無慚、無愧、慳、嫉、悔、眠、掉擧、惛沈及忿、
<lb ed="ZW" n="0185a06"/>覆也。叡曰：凡夫止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>結，暫滅還生；二乘雖滅，證處猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/>存；大
<lb ed="ZW" n="0185a07"/>士了虛，情塵俱寂，滅處盡根，生無所寄，法身居然不論，故云也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a0801">心常安住，無礙解脫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a0901">三，結歎也。什曰：不思議解脫，卽其類也。於物無礙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185003" n="0185003"/>，故名
<lb ed="ZW" n="0185a10"/>也。肇曰：七住所得。得此解脫，則於諸法通達無閡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185004" n="0185004"/>，故心常安
<lb ed="ZW" n="0185a11"/>住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a1201">念、定、總持、辯才不斷。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a1301">此下二，歎智德。亦三。此初，總歎也。肇曰：念，正念。定，
<lb ed="ZW" n="0185a14"/>正定。總持，持善不失，持惡不生，無所漏念，謂之總持。辯才，七
<lb ed="ZW" n="0185a15"/>辯也。《大論》云：「一、捷疾辯，二、利辯，三、無盡辯，四、不斷辯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185005" n="0185005"/>，
<lb ed="ZW" n="0185a16"/>五、隨應辯，六、義辯，七、世間最上辯。」此四是大士之要用，故常不
<lb ed="ZW" n="0185a17"/>斷。叡曰：念不忘則慧逾增，定不捨則心常一，持善不失則強憶識，
<lb ed="ZW" n="0185a18"/>而惡不生、辯不絕則化無閡。備此四門，可以官府萬行，故曰也。
<lb ed="ZW" n="0185a19"/>什曰：菩薩得此四法也，深入堅固，經身不失，歷劫逾明，故言不斷
<lb ed="ZW" n="0185a20"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0185a2101">布施、持戒、忍辱、精進、禪定、智慧及方便力，無不具足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0185a2201">二，別歎智德。肇曰：具足，謂無相行也。七住已上，心智寂
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="ZW" n="0186a01"/>滅。以心無爲，故無德不爲。是以施極於施而未嘗施，戒極於戒而
<lb ed="ZW" n="0186a02"/>未嘗戒。七德而殊功，其相不異，乃名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>具足。方便者，智之別用
<lb ed="ZW" n="0186a03"/>耳。智以通幽窮微，決定法相，無知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>而無不知，謂之智也。雖達
<lb ed="ZW" n="0186a04"/>法相而能不證，處有不失無，在無不捨有，冥空存德，彼我兩濟，故
<lb ed="ZW" n="0186a05"/>曰方便也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a0601">逮無所得不起法忍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a0701">三，約位結也。肇曰：忍，卽無生慧也。以能堪受實相，故以忍
<lb ed="ZW" n="0186a08"/>爲名。得此忍，則於法無取無得，心相永滅。故曰「無所得不起法
<lb ed="ZW" n="0186a09"/>忍」也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1001">已能隨順，轉不退輪。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a1101">此下二，明化他行。文二：初、明內具化行，後、明行化利物。
<lb ed="ZW" n="0186a12"/>內行復三：初、明說法德，次、明無畏德，後、明名聞德。初說法文
<lb ed="ZW" n="0186a13"/>二。此初，擧堪能轉不退輪。肇曰：無生之道，無有得而失者，不退
<lb ed="ZW" n="0186a14"/>也。流演圓通，無繫於一人，名輪也。諸佛旣轉此輪，諸大士亦能
<lb ed="ZW" n="0186a15"/>隨轉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1601">善解法相，知衆生根。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a1701">二，釋堪能隨轉。肇曰：諸法殊相無不解，群生異根無不知也。
<lb ed="ZW" n="0186a18"/>謂由知病識藥，故能隨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186004" n="0186004"/>轉也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0186a1901">蓋諸大衆，得無所畏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186005" n="0186005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0186a2001">此下二，明蓋衆無畏德。文二。此初，標也。肇曰：菩薩別有
<lb ed="ZW" n="0186a21"/>四無所畏：一、得聞總持；二、知衆生根；三、不見能難己，使不能答
<lb ed="ZW" n="0186a22"/>者；四、隨問能答，善決衆疑。有此四德，故能暎蓋大衆。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="ZW" n="0187a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a0101">功德智慧以修其心，相好嚴身色像第一，捨諸世間<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/>所有飾
<lb ed="ZW" n="0187a02"/>好。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a0301">此二，釋也。什曰：明備此德，所以無畏。肇曰：心以智德爲
<lb ed="ZW" n="0187a04"/>嚴，形以相好爲飾。嚴心所以進道，飾形所以靡俗。亦爲尊形者
<lb ed="ZW" n="0187a05"/>示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187002" n="0187002"/>嚴相耳，豈俗飾之在心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a0601">名稱高遠，逾於須彌。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a0701">此下三，明具名稱德。是卽凡以名壞行，聖以名化物。文二。
<lb ed="ZW" n="0187a08"/>此初，標<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187003" n="0187003"/>也。肇曰：名自有高而不遠，遠而不高。前聞十方取其
<lb ed="ZW" n="0187a09"/>遠，今逾須彌取其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187004" n="0187004"/>高。高，謂高勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187005" n="0187005"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1001">深信堅固，猶若金剛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1101">二，釋名高所以，由信固也。肇曰：七住已上無生，信不壞也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1201">法寶普照，而雨甘露。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1301">此下二，明正化益物。文三：一、明生善益，二、明破惡益，三、
<lb ed="ZW" n="0187a14"/>明獲果益。生善又三。此初標<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187006" n="0187006"/>二喩，況說法應根，普生物善也。
<lb ed="ZW" n="0187a15"/>肇曰：法寶光無不照，照癡冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187007" n="0187007"/>也。澤無不潤，潤生死也。喩海有
<lb ed="ZW" n="0187a16"/>神寶，能放光除冥<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187008" n="0187008"/>。亦因光能雨甘露，潤枯槁也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0187a1701">於衆言音，微妙第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0187a1801">二，法合也。謂出世善言，故稱第一。肇曰：殊類異音，旣善其
<lb ed="ZW" n="0187a19"/>言，而復超勝。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="ZW" n="0188a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a0101">深入緣起，斷諸邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>見，有無二邊，無復餘習。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a0201">三，釋也。凡夫不了緣生，故執無因、邪因；二乘不了緣滅，故
<lb ed="ZW" n="0188a03"/>滯涅槃。皆非深也。菩薩悟生非生，證滅非滅，使、習俱亡，故名深
<lb ed="ZW" n="0188a04"/>入。故經云：無無明，亦無無明盡也。肇曰：深入爲智，深解也。解
<lb ed="ZW" n="0188a05"/>法從緣起，則邪見無由生。有無二見，群迷多惑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>；大士久盡，故無
<lb ed="ZW" n="0188a06"/>餘習。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a0701">演法無畏，猶師子吼；其所講說，乃如雷震。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a0801">此下二，明破惡益。文二：初、擧二喩，二、總結。又前喩破見，
<lb ed="ZW" n="0188a09"/>後喩破愛。見以迷理，愛以滯事。固其見則衆惑無由喪，縶其愛則
<lb ed="ZW" n="0188a10"/>善芽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>莫能發。故什曰：上明一切時無畏，此明說法無畏。上師
<lb ed="ZW" n="0188a11"/>子吼德音遠振，此明能說實法，衆咸敬順，猶師子吼威攝群獸也。
<lb ed="ZW" n="0188a12"/>又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>肇曰：法音遠震開導<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188005" n="0188005"/>萌芽，猶春雷之動百草。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a1301">無有量，已過量。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a1401">此二，結歎。然智依理髮，德與智冥，理智無邊，德何可量！肇
<lb ed="ZW" n="0188a15"/>曰：旣得法身，入無爲境，心不可以智求，形不可以像取，故曰無量。
<lb ed="ZW" n="0188a16"/>六住已下名有量也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0188a1701">集衆法寶，如海導師。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0188a1801">此下三，明獲果益。文二。初，標<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188006" n="0188006"/>導師得寶喩也。六師邪
<lb ed="ZW" n="0188a19"/>導，不獲眞果；八正利物，必至涅槃。故借喩焉。肇曰：導衆生入大
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="ZW" n="0189a01"/>乘海，採衆法寶，使必獲無難。猶海師善導，商人必獲夜光。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a0201">了達諸法深妙之義，善知衆生往來所趣及心所行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a0301">此下二，釋能導<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/>所以，以具權智故也。智達深義，能住菩
<lb ed="ZW" n="0189a04"/>提，權悟衆生往來如幻，所以悲利有情而物不能累。大士之德，其
<lb ed="ZW" n="0189a05"/>在茲焉。故《楞伽經》云：智不得有無而興大悲心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a0601">近無等等佛自在慧，十力、無畏、十八不共。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a0701">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>三，明近果歎德也。文三。此初，明自證也。肇曰：佛
<lb ed="ZW" n="0189a08"/>道超絕，無與等者，唯佛自等，故言無等等。所以辨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189003" n="0189003"/>其等者，明
<lb ed="ZW" n="0189a09"/>一大道，理無不極，平若虛空，豈昇降之有也。自在慧者，十力、四
<lb ed="ZW" n="0189a10"/>無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189004" n="0189004"/>畏、十八不共卽其事也。大士雖未全具佛慧，且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189005" n="0189005"/>以近矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1101">關閉一切諸惡趣門，而生五道以現其身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a1201">此二，明化益。文二：初、明不生而生，後、明應生利物。此初，
<lb ed="ZW" n="0189a13"/>證無相故諸趣自閉，不捨大悲而現生五道。五道者，三趣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189006" n="0189006"/>、人、天
<lb ed="ZW" n="0189a14"/>也。肇曰：法身無生而無不生。無生，故惡趣門閉；無不生，故現生
<lb ed="ZW" n="0189a15"/>五道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1601">爲大醫王，善療衆病。應病與藥，令得服行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a1701">二，明所以應生。非己業繫，但爲利他作醫王耳。肇曰：法藥
<lb ed="ZW" n="0189a18"/>善療，喩醫王也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0189a1901">無量功德皆成就，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0189a2001">此三，總結歎也。文四。此初句，正報滿也。肇曰：無德不備。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="ZW" n="0190a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0101">無量佛土皆嚴淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0201">二，依報滿也。肇曰：群生無量，所好不同。故修無量淨土，以
<lb ed="ZW" n="0190a03"/>應彼殊好也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0401">其見聞者，無不蒙益。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0501">三，利物德滿。肇曰：法身無形聲，應物故形聲耳。豈有見聞
<lb ed="ZW" n="0190a06"/>而無益哉！叡曰：法身無身，無身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>故感而後應；感而後應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190002" n="0190002"/>，則
<lb ed="ZW" n="0190a07"/>無應而不會。故使其見聞者無不蒙益。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a0801">諸有所作，亦不唐捐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a0901">四，自行德滿。肇曰：功不虛設。叡曰：法身無爲，爲不由己；
<lb ed="ZW" n="0190a10"/>爲不由己，則動無非時；動無非時，故能「諸有所作，亦不唐捐」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1101">如是一切功德，皆悉具足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1201">此三，總結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1301">其名曰：等觀菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1401">此下四，列名。叡曰：此諸菩薩，或以功行爲名，亦有因相得
<lb ed="ZW" n="0190a15"/>稱，非唯一途。亦如今人字耳，宜爲可望文消息，無定義也。什曰：
<lb ed="ZW" n="0190a16"/>等觀，四等觀衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1701">不等觀菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a1801">智慧分別諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190003" n="0190003"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a1901">等不等觀菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2001">兼此二也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a2101">定自在王菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2201">什曰：於諸定中自在。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0190a2301">法自在王菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0190a2401">什曰：說法中自在。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="ZW" n="0191a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0101">法相菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0201">什曰：功德法相，現於身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0301">光相菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0401">什曰：光明之相，現於身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0501">光嚴菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0601">什曰：光明莊嚴身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0701">大嚴菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a0801">什曰：明其身相大莊嚴也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a0901">寶積菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1001">什曰：積聚智慧寶也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1101"><name role="" type="person">辯積菩薩</name>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1201">什曰：積聚四辯也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1301">寶手菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1401">什曰：手中能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>出無量寶也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1501">寶印手菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1601">什曰：印者，相也。手有出寶之相，亦云有寶印也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a1701">常擧手菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a1801">什曰：現己大慈之手，撫慰衆生，令不恐畏，是以常擧手，向人
<lb ed="ZW" n="0191a19"/>唱言「勿怖」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2001">常下手菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2101">什曰：現常垂下其手，現慈心屈下，無傷物之像。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2201">常慘菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2301">什曰：悲念衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0191a2401">喜根菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0191a2501">什曰：喜根，喜等也。亦於實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>相法中生喜及隨喜也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="ZW" n="0192a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0101">喜王菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0201">什曰：喜有二種：一、不淨喜，受也；二、淸淨法喜，故言王也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0301">辯音菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0401">什曰：辭辯也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0501"><name role="" type="person">虛空藏菩薩</name>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0601">什曰：實相慧藏，如虛空也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0701">執寶炬菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a0801">什曰：執慧寶炬，除衆冥也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a0901">寶勇菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1001">什曰：勇於德寶，亦得寶，故能勇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192002" n="0192002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1101">寶見菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1201">什曰：以慧寶見諸法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1301">帝網菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1401">什曰：幻術，經名帝網也。此大士神變自在，猶如幻化，故借帝
<lb ed="ZW" n="0192a15"/>網以名之。又曰：大士施化，如帝王法網也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1601">明網菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1701">什曰：明網自說手有網縵，放光明也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a1801">無緣觀菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a1901">什曰：觀時不取相，故無緣；亦深入觀，莫見其所緣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2001">慧積菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a2101">什曰：積聚慧也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2201">寶勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192003" n="0192003"/>菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0192a2301">什曰：功德寶超於世也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0192a2401">天王菩薩，</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="ZW" n="0193a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0101">什曰：一、假名天，人王名天也；二、生天，諸天也；三、賢聖天，
<lb ed="ZW" n="0193a02"/>大士皆現生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0301">壞魔菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0401">什曰：行壞魔道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0501">電得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0601">什曰：因事爲名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0701">自在王菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a0801">什曰：於諸法自在，如王之於人。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a0901">功德相嚴菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1001">什曰：功德之相，莊嚴身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1101">師子吼菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1201">什曰：以大法音，令衆生伏也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1301">雷音菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1401">什曰：所說法能令天人歡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193002" n="0193002"/>喜，群邪振悚，猶若雷音，聞者喜
<lb ed="ZW" n="0193a15"/>懼也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1601">山相擊音菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1701">什曰：以大法音，消伏剛強，音聲振擊，若兩山相搏。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a1801">香象菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a1901">什曰：靑香象也，身出香風。菩薩身香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193003" n="0193003"/>，亦如此也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2001">白香象菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a2101">什曰：其香最勝。大士身香，亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2201"><name role="" type="person">常精進菩薩</name>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0193a2301">什曰：始終不退。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0193a2401">不休息菩薩，</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="ZW" n="0194a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0101">什曰：求善不止。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0201">妙生菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0301">什曰：生時有妙瑞也。又曰：從法化生爲妙。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0401">華嚴菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0501">什曰：以三昧力現衆花，遍滿虛空，大莊嚴也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0601">觀世音菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a0701">什曰：世有危難，稱名自歸，菩薩觀其音聲，卽解脫也。亦名觀
<lb ed="ZW" n="0194a08"/>世念，亦名觀世自在。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a0901">得大勢菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1001">什曰：有大勢力也。以大神力，飛到十方。所至之國，六返振
<lb ed="ZW" n="0194a11"/>動，惡趣休息。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1201">梵網菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1301">什曰：梵，四梵行：慈、悲、喜、捨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194001" n="0194001"/>。網，言其多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1401">寶杖菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1501">什曰：或物寶，或法寶，以爲杖。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1601">無勝菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1701">什曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194002" n="0194002"/>：功德超勝也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a1801">嚴土菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a1901">什曰：淨國土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2001">金髻菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a2101">什曰：金在髻。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2201">珠髻菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0194a2301">什曰：如意寶珠，在其髻中，悉見十方世界及衆生行業、果報、
<lb ed="ZW" n="0194a24"/>因緣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0194a2501">彌勒菩薩，</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="ZW" n="0195a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0101">什曰：姓也，此曰「慈氏」。<name role="" type="person">阿逸多</name>，字也，此云「無勝」。南天竺
<lb ed="ZW" n="0195a02"/>婆羅門子也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0301"><name role="" type="person">文殊師利</name>法王子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195001" n="0195001"/>菩薩，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0401">什曰：秦言「妙德」。以法身遊方，莫知其所生，又來補佛處，故
<lb ed="ZW" n="0195a05"/>言「法王子」也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0601">如是等三萬二千人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195002" n="0195002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0701">此五，結衆數。肇曰：歎德列名，所存名以證經也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a0801">復有萬梵天王尸棄等，從餘四天下來詣佛所而聽法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a0901">此下三，列雜衆。此梵王衆。肇曰：「尸棄」，梵王名，秦言「頂
<lb ed="ZW" n="0195a10"/>髻」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1101">復有萬二千天帝，亦從餘四天下來在會坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1201">此帝釋衆，<name role="" type="person">忉利天</name>主也。肇曰：一佛土百憶四天下，一四天下，
<lb ed="ZW" n="0195a13"/>各有梵釋，故言餘。亦或從他佛土來也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1401">並餘大威力諸天，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1501">此諸天衆，肇曰：除上梵釋，餘大天也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1601">龍，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a1701">此下八部衆也。肇曰：龍有二種：地<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195003" n="0195003"/>龍、虛空龍。種有四生
<lb ed="ZW" n="0195a18"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a1901">神，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a2001">肇曰：神受善惡雜報，其形勝人劣天，身輕微，難見也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a2101">夜叉，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0195a2201">肇曰：秦言「輕捷」。有三種：一在地，二在虛空，三天夜叉。居
<lb ed="ZW" n="0195a23"/>下二天，守天城門閤。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0195a2401">乾闥婆，</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="ZW" n="0196a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0101">此云「香蔭」。肇曰：天樂神也。居地上寶山中，天須樂時，此
<lb ed="ZW" n="0196a02"/>神體上有異相現，然後<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>上天<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196002" n="0196002"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0301">阿修羅，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0401">肇曰：秦言「不飮酒」。此神類，男醜女端正，有大威力，能與天
<lb ed="ZW" n="0196a05"/>共鬥也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0601">迦樓羅，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0701">肇曰：金翅鳥神也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a0801">緊那羅，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a0901">肇曰：秦言「人非人」。其形似人，而頭上有一角，遂稱爲「人非
<lb ed="ZW" n="0196a10"/>人」。亦天樂神，小不如乾闥婆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1101">摩睺羅伽等，悉來會坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1201">肇曰：蟒神也。此八神皆有大神力，能自變形，在座聽法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1301">諸比丘、比丘尼，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1401">此下四衆也。肇曰：比丘，義同上。尼，女名也。上八千比丘，
<lb ed="ZW" n="0196a15"/>別稱得道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196003" n="0196003"/>者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1601">優婆塞、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1701">肇曰：義名「信士」。又曰：五戒爲近事男，八戒爲近住男。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a1801">優婆夷，俱來會坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a1901">「夷」者，女也。准上可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0196a2001">彼時，佛與無量百千之衆恭敬圍繞，而爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0196a2101">此二，明佛現神變，駭物令信。投人夜光，鮮不按劍，況乎深
<lb ed="ZW" n="0196a22"/>妙，未信而傳。凡物易以相從，難以理悟，故神化無方，使受行也。
<lb ed="ZW" n="0196a23"/>文有二別：初、明佛現勝身，後、明寶積獻蓋。前文三：法、喩、合也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="ZW" n="0197a01"/>此卽初現勝身也。昔說小乘法微而相劣，今將說大乘法勝而相勝。
<lb ed="ZW" n="0197a02"/>《法華》云「著弊垢衣，執除糞器」，此表昔說小乘現劣相也；又云「於
<lb ed="ZW" n="0197a03"/>其門內，踞師子床，羅列寶物」，此表說大乘現勝相也。故下偈文
<lb ed="ZW" n="0197a04"/>「目淨修廣」等，歎勝相；「說法不有不無」等，歎勝法；「始在佛樹」
<lb ed="ZW" n="0197a05"/>等，歎劣相；「三轉法輪」等，歎權法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197001" n="0197001"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a0601">譬如<name role="" type="person">須彌山</name>王，顯於大海。安處衆寶師子之座，蔽於一切諸來
<lb ed="ZW" n="0197a07"/>大衆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a0801">「<name role="" type="person">須彌山</name>」等，喩也。「安處衆寶」等，合也。肇曰：須彌，秦言
<lb ed="ZW" n="0197a09"/>「妙高」，山處大海之中，水上方高<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>三百三十六萬里。如來處四
<lb ed="ZW" n="0197a10"/>部之中，威相超絕，光蔽大衆，猶金山之顯溟海也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a1101">爾時毗耶離城有長者子，名曰寶積，與五百長者子俱持七寶
<lb ed="ZW" n="0197a12"/>蓋，來詣佛所。頭面禮足，各以其蓋，共供養佛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a1301">此二，明獻蓋現瑞，表說淨土之相也。文三：初、獻蓋，次、合
<lb ed="ZW" n="0197a14"/>蓋，後、歸信。此初，獻蓋表大慈蔭物。淨土化生，卽大慈之事也。
<lb ed="ZW" n="0197a15"/>肇曰：寶積，亦法身大士也，常與淨名俱詣如來，共弘道敎。而今獨
<lb ed="ZW" n="0197a16"/>與里人詣佛者，將生問疾之由，啓茲典之門也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a1701">佛之威神，令諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>寶蓋合成一蓋，遍覆三千大千世界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0197a1801">此二，合蓋。文二：初合蓋，表內慈無緣，絕於彼我；二外現淨
<lb ed="ZW" n="0197a19"/>土，表應物差別，淨穢不同。此初也。彼我未亡，寶積等蓋殊而慈
<lb ed="ZW" n="0197a20"/>局；執亡性一，諸佛所以蓋合而慈覆三千。什曰：現此神變，其旨有
<lb ed="ZW" n="0197a21"/>二：一者，現神變無量，顯智慧必深；二者，寶積獻其所珍，必獲可珍
<lb ed="ZW" n="0197a22"/>之果，來世所成，必若此之妙，明因小而果大。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0197a2301">而此世界廣長之相，悉於中現。又此三千大千世界，諸須彌
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="ZW" n="0198a01"/>山、雪山、目眞鄰陀山、摩訶目眞鄰陀山、香山、寶山、金山、黑山、鐵
<lb ed="ZW" n="0198a02"/>圍山、大<name role="" type="person">鐵圍山</name>、大海、江河、川流、泉源<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198001" n="0198001"/>及日月、星辰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198002" n="0198002"/>、天宮、
<lb ed="ZW" n="0198a03"/>龍宮、諸尊神宮，悉現於寶蓋中。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a0401">二，外現差別。前合蓋旣表法身平等，慈覆不殊。此差別
<lb ed="ZW" n="0198a05"/>者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198003" n="0198003"/>，亦表應身隨緣，國土不一。文二：初、現此界，二、現十方。此
<lb ed="ZW" n="0198a06"/>中文三：初、十山表陸居衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198004" n="0198004"/>生住處，二、大海表水族居處，三、日
<lb ed="ZW" n="0198a07"/>月等表空居住處。然此三類，等以慈覆，故俱現蓋中。肇曰：蓋亦
<lb ed="ZW" n="0198a08"/>不廣而彌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198005" n="0198005"/>八極，土亦不狹而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198006" n="0198006"/>現蓋中。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a0901">又十方諸佛，諸佛說法，亦現於寶蓋中。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1001">二，現十方。《吳本》云：「十方諸佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198007" n="0198007"/>，佛國嚴淨，及十方佛所
<lb ed="ZW" n="0198a11"/>在說法，皆現寶蓋中。」此卽現相，明宗旨可見矣。肇曰：將顯佛土
<lb ed="ZW" n="0198a12"/>殊好不同，故通現十方也。諸長者子皆久發道心，而未修淨土，欲
<lb ed="ZW" n="0198a13"/>悅其來供之情，啓淨土之志，故因其蓋而現焉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a1401">爾時一切大衆睹佛神力，歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198008" n="0198008"/>未曾有。合掌禮佛，瞻仰尊顏，
<lb ed="ZW" n="0198a15"/>目不暫捨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1601">此三，睹瑞三業歸信也。什曰：信樂發中，現相於外也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0198a1701">長者子寶積，卽於佛前，以偈頌曰：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0198a1801">此下三，明問經者，稱揚佛德，使物歸信，爲啓問之由。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0198a19"/>形敬不足以寫心，故復讚之詠之。三十六行偈述歎。文四：初、歎
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="ZW" n="0199a01"/>大乘勝應，二、歎小乘劣應，三、歎現瑞表發，四、歎佛三密功德。前
<lb ed="ZW" n="0199a02"/>文又三：初、兩行總歎內德，二、兩行明神通，三、五行歎說法。此初
<lb ed="ZW" n="0199a03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a0401">目淨修廣如靑蓮，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a0501">此初四句。此句歎形。肇曰：五情百體，目最爲長，瞻顏而作，
<lb ed="ZW" n="0199a06"/>故先歎目也。天竺有靑蓮花，其葉修而廣，靑白分明，有大人目相，
<lb ed="ZW" n="0199a07"/>故以爲喩也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a0801">心淨已度諸禪定，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a0901">此句歎心。肇曰：形長者，目；主德者，心。歎目則攝衆相，歎
<lb ed="ZW" n="0199a10"/>心則攝萬德。故作者標二爲頌首。禪定之海，深廣無際，自非如來
<lb ed="ZW" n="0199a11"/>淸淨眞心，無能度者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1201">久積淨業稱無量，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1301">此句歎因。肇曰：於無數劫，積三歎業，故名「稱無量」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1401">導衆以寂故稽首。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1501">此句歎果。言與衆同遊八正，至寂滅涅槃，故敬禮也。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0199a16"/>寂謂無爲，寂滅之道也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a1701">旣見大聖以神變，普現十方無量土。其中諸佛演說法，於是一
<lb ed="ZW" n="0199a18"/>切悉見聞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a1901">此二，歎神通也。以見蓋中國土淨穢不同，爲下致問之由也。
<lb ed="ZW" n="0199a20"/>肇曰：旣見合蓋之神變，已不可測，方於中現十方國土及諸佛演法，
<lb ed="ZW" n="0199a21"/>於是忍界一切衆會悉遙見聞，爲希有也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2201">法王法力超群生，常以法財施一切。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a2301">此三，歎說法。文三。此初，標法施也。肇曰：俗王以俗力勝
<lb ed="ZW" n="0199a24"/>民，故能澤及一國；法王以法力超衆，故能導濟無疆也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2501">能善分別諸法相，於第一義而不動。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0199a2601">此二，兩行歎法王義。肇曰：第一義爲諸法一相義，雖分別殊
<lb ed="ZW" n="0199a27"/>相，而不乖一相。此美法王莫易之道，動爲乖矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a28"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0199a2801">已於諸法得自在，是故稽首此法王。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="ZW" n="0200a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a0101">肇曰：世王自在於民，法王自在於法。法無定相，隨應而辨。
<lb ed="ZW" n="0200a02"/>爲好異者辨異而不乖同，爲好同者辨同而不乖異。同異殊辨，而俱
<lb ed="ZW" n="0200a03"/>適法相，故得自在。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a0401">說法不有亦不無，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a0501">此三，釋歎所說大乘二空法也。此初明因緣有故，卽有非有，
<lb ed="ZW" n="0200a06"/>爲法空也。不同小乘捨有證空。此卽不亡於空，故名法執也。肇
<lb ed="ZW" n="0200a07"/>曰：欲言其有，有不自生；欲言其無，緣會則形。會形非謂無，非自
<lb ed="ZW" n="0200a08"/>非謂有。且有有故有無，無有何所無？有無故有有，無無何有有？
<lb ed="ZW" n="0200a09"/>然則自有則不有，自無則不無。此法王之正說也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1001">以因緣故諸法生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1101">此句釋也。肇曰：有亦不由緣，無亦不由緣。以法非有無，故
<lb ed="ZW" n="0200a12"/>由因緣生。論曰：法從緣，故不有；緣起，故不無也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1301">無我無造無受者，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1401">此下偈明我本不有，卽無無我，入不二門。不同二乘捨我住無
<lb ed="ZW" n="0200a15"/>我也。又我、造、受三，計我之別名。此明由業遷形，豈有常我主其
<lb ed="ZW" n="0200a16"/>異形哉？肇曰：諸法皆從緣生耳，無別有眞宰主之者，故無我也。
<lb ed="ZW" n="0200a17"/>夫以有我，故能造善惡，受禍福。法旣無我，故無造、無受者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a1801">善惡之業亦不亡。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a1901">此句釋也。肇曰：若無造、無受者，則不應有爲善獲福，而爲惡
<lb ed="ZW" n="0200a20"/>致殃。然衆生心識相傳，美惡由起，報應之道，連鎖相襲，其猶聲和
<lb ed="ZW" n="0200a21"/>響順，形直影端。此自然之理，無差毫分，復何假常我而主之哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0200a2201">始在佛樹力降魔，得甘露滅覺道成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0200a2301">此二，八偈歎昔說小乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>權現劣身益物也。文四：初兩行明
<lb ed="ZW" n="0200a24"/>得道，二兩行明轉法輪，三兩行明得益，四兩行怨親平等。此初，先
<lb ed="ZW" n="0200a25"/>明降魔證滅。謂如來應跡王宮，割愛逾城，歷試<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200002" n="0200002"/>邪道，捨邪坐
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="ZW" n="0201a01"/>樹，誓取菩提，魔宮振動。先摧色貪，次伏怨敵。外魔旣散，方證涅
<lb ed="ZW" n="0201a02"/>槃，甘露擇滅，結習內魔，於茲永盡。佛樹者，菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201001" n="0201001"/>也。始，言初
<lb ed="ZW" n="0201a03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a0401">已無心意無受行，而悉摧伏諸外道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a0501">此釋伏外也。一解云：昔六行修禪及苦行等，菩薩無心受彼邪
<lb ed="ZW" n="0201a06"/>法，但爲示同調伏耳。又，肇曰：心者何也？染有以生。受者何也？
<lb ed="ZW" n="0201a07"/>苦樂是行。至人冥眞體寂，虛空其懷，雖萬法普照而心未嘗有，苦
<lb ed="ZW" n="0201a08"/>樂是經而不爲受。物我永寂，豈心受之可得？此無心於伏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201002" n="0201002"/>，而物
<lb ed="ZW" n="0201a09"/>無不伏。受者，受著也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a1001">三轉法輪於大千，其輪本來常淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a1101">此二，明詣鹿野菀轉法輪也。道成卽化物，故次說法。文二。
<lb ed="ZW" n="0201a12"/>此先，明轉法也。三轉者，示相轉、勸修轉、引證轉也。謂初示四諦
<lb ed="ZW" n="0201a13"/>法相也；次勸修行此四諦也；復言我已獲證，令信受也。大千者，佛
<lb ed="ZW" n="0201a14"/>一化境也。肇曰：法輪常淨，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201003" n="0201003"/>虛空也。雖復古今不同，時移俗
<lb ed="ZW" n="0201a15"/>易，聖聖相傳，其道不改。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a1601">天人得道此爲證，三寶於是現世間。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a1701">此二，明功成。肇曰：初轉法輪時，俱輪等五人、八萬諸天得
<lb ed="ZW" n="0201a18"/>道。此常淸淨之明證。覺道旣成，佛寶；法輪旣轉，法寶；五人出家
<lb ed="ZW" n="0201a19"/>得道，僧寶。於是言其始也。五人者，憍陳如、<name role="" type="person">摩訶男</name>、阿濕卑、婆
<lb ed="ZW" n="0201a20"/>提、婆敷也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0201a2101">以斯妙法濟群生，一受不退常寂然。度老病死<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201004" n="0201004"/>大醫王，當
<lb ed="ZW" n="0201a22"/>禮法海德無邊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0201a2301">此三，明得益。明斷見、修惑，得涅槃益也。肇曰：九十六種
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="ZW" n="0202a01"/>道，上者亦能斷結，生無色界天。但其道不眞，要還墜三途。佛以
<lb ed="ZW" n="0202a02"/>四諦妙法濟三乘衆生，無有旣受而還墜生死者，故曰一受不退。永
<lb ed="ZW" n="0202a03"/>畢無爲，故常寂然也。又生老病死患之重者，濟以法藥，故爲醫王
<lb ed="ZW" n="0202a04"/>之長也。此則法輪淵曠難測，法海流潤無涯，德無邊也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a0501">毀譽不動如須彌，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a0601">此四，歎平等。文三。此初，八風不動也。肇曰：利、衰、毀、
<lb ed="ZW" n="0202a07"/>譽、稱、譏、苦、樂，八法之風，<name role="" type="person">不動如來</name>，猶四風之吹鬚彌也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a0801">於善不善等以慈。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a0901">此二，違順不動。肇曰：截手不慼，捧足不忻。善惡自彼，慈覆
<lb ed="ZW" n="0202a10"/>不二。又，順法、違法及不違順，心平等也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a1101">心行平等如虛空，孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202001" n="0202001"/>聞人寶不敬承。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a1201">三，結釋也。肇曰：在天爲天寶，在人爲人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202002" n="0202002"/>寶。寶於人天
<lb ed="ZW" n="0202a13"/>者，豈天人之所能！故物莫不敬承也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a1401">今奉世尊此微蓋，於中現我三千界。諸天龍神所居宮，乾闥婆
<lb ed="ZW" n="0202a15"/>等及夜叉，悉見世間諸所有，十力哀現是化變。衆睹希有皆歎佛，
<lb ed="ZW" n="0202a16"/>今我稽首三界尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a1701">此下四行，頌上獻蓋等三。「奉微蓋」等，獻蓋也。「於中現」
<lb ed="ZW" n="0202a18"/>等，合蓋也。「衆睹」等，衆歎也。肇曰：微，微小也。所奉至微，所
<lb ed="ZW" n="0202a19"/>見至廣。此是如來哀愍之所現。十力者，是如來別稱耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a2001">大聖法王衆所歸，淨心觀佛靡不忻，各見世尊在其前，斯則神
<lb ed="ZW" n="0202a21"/>力不共法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0202a2201">此下第四，歎佛三密利物功德。此初，身密也。法王慈惠，衆
<lb ed="ZW" n="0202a23"/>庶懷歸，淨信有殊，佛亦隨應。肇曰：法身圓應，猶一月昇天，影現
<lb ed="ZW" n="0202a24"/>百水，不與二乘共也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0202a2501">佛以一音演說法，衆生隨類各得解，皆謂世尊同其語，斯則神
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="ZW" n="0203a01"/>力不共法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a0201">此下六行歎口密四辯。此初二行，法、詞二辯也。「隨類各
<lb ed="ZW" n="0203a03"/>解」，諸法名字不同，此法辯也。「皆謂世尊同其語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203001" n="0203001"/>」，此詞辯也。
<lb ed="ZW" n="0203a04"/>佛得一切衆生語言陀羅尼，無言之言，不與二乘共也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a0501">佛以一音演說法，衆生各各隨所解，普得受行獲其利，斯則神
<lb ed="ZW" n="0203a06"/>力不共法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a0701">此兩行歎義辯也。凡夫示以因果善惡之義，二乘示以無常寂
<lb ed="ZW" n="0203a08"/>滅等義，大乘示以不生不滅實相之義。肇曰：好施者聞施，好戒者
<lb ed="ZW" n="0203a09"/>聞戒。各異受異行，獲其異利：或人天樂果，或二乘涅槃，或究竟菩
<lb ed="ZW" n="0203a10"/>提。一雨所潤，三草不同，豈二乘共也！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a1101">佛以一音演說法，或有恐畏或歡喜，或生厭離或斷疑，斯則神
<lb ed="ZW" n="0203a12"/>力不共法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a1301">此二行樂說辯也。肇曰：衆生聞苦報則恐畏，聞妙果則歡喜，
<lb ed="ZW" n="0203a14"/>聞不淨則厭離，聞法相則斷疑。不知一音何演，而令歡畏異生，此
<lb ed="ZW" n="0203a15"/>豈二乘所能共也！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a1601">稽首十力大精進，稽首已得無所畏，稽首住於不共法，稽首一
<lb ed="ZW" n="0203a17"/>切大導師。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0203a1801">此下七行歎心密。文三：初兩行歎智德，次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203002" n="0203002"/>兩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203003" n="0203003"/>行明斷
<lb ed="ZW" n="0203a19"/>德，後三行明恩德也。智與理冥，相如心寂，不可以慮知辯，不可以
<lb ed="ZW" n="0203a20"/>名數定。言十力、無畏等者，蓋示物方便耳。智不可屈，力也。不
<lb ed="ZW" n="0203a21"/>懼外難，無畏也。二乘所無，不共也。名數如別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0203a2201">稽首能斷衆結縛，稽首已到於彼岸。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="ZW" n="0204a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a0101">此下歎斷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/>德也。二乘自斷，大聖兼度。此初，自斷結縛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204002" n="0204002"/>。
<lb ed="ZW" n="0204a02"/>結謂九結。愛、恚、慢、無明、疑，此五鈍使。見結，身、邊、邪三見
<lb ed="ZW" n="0204a03"/>也。取結，戒取、見取也。此二結，五利使也。慳結、嫉結，十纏中
<lb ed="ZW" n="0204a04"/>二纏也。縛者四縛：貪欲縛、瞋恚縛、戒取縛、見取縛。亦云貪、瞋、
<lb ed="ZW" n="0204a05"/>癡三縛。又一念取相，頓迷眞理，萬惑從起，皆名結縛，卽一切煩惱
<lb ed="ZW" n="0204a06"/>皆名爲結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204003" n="0204003"/>，皆名爲縛也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a0701">稽首能度諸世間，稽首永離生死道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a0801">此明自度結，卽能度諸世間，離生死也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a0901">悉知衆生來去相，善於諸法得解脫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1001">此下三，明無緣悲化，卽恩德也。此行知生去來，於法無著。
<lb ed="ZW" n="0204a11"/>肇曰：衆生行往來於六趣，心馳騁於是非，悉知之也。又我染諸法，
<lb ed="ZW" n="0204a12"/>故諸法縛我。我心無染，則萬縛斯解。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1301">不著世間如蓮花，常善入於空寂行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1401">此行知世如幻，而大悲不捨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204004" n="0204004"/>。肇曰：出入自在，而不乖寂，故
<lb ed="ZW" n="0204a15"/>常善入也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1601">達諸法相無罣礙，稽首如空無所依。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a1701">此行明解諸法而不取著。肇曰：萬法幽深，誰識其涘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204005" n="0204005"/>？唯佛
<lb ed="ZW" n="0204a18"/>無閡，故獨稱達。而聖心無寄，猶空無依。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0204a1901">爾時長者子寶積說此偈已，白佛言：世尊！是五百長者子，皆
<lb ed="ZW" n="0204a20"/>已發<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204006" n="0204006"/>阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0204a2101">此下明正宗。前序分旣合蓋駭心，讚揚信發，故此當根啓悟，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="ZW" n="0205a01"/>證果獲益。文三：初、《佛國》半品，法王命宗；二、《方便》下九品，大
<lb ed="ZW" n="0205a02"/>士助佛揚化；三、《菩薩行》、《見阿閦》二品，宣揚事訖，還歸印定。
<lb ed="ZW" n="0205a03"/>如王宣正令，大臣行事，事訖朝尊之類也。初文二：初、寶積請說，
<lb ed="ZW" n="0205a04"/>二、如來酬答。初請文二。初、明發心卽堪聞法之根也。肇曰：阿
<lb ed="ZW" n="0205a05"/>耨多羅，秦言「無上」。三藐三菩提，秦言「正遍知」。道莫之大，無
<lb ed="ZW" n="0205a06"/>上也。其道眞正，無法不知，正遍知也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205001" n="0205001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a0701">願聞得佛國土淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a0801">此請問。文二：先問果，後問因。此初也。佛昔說小乘，以丈
<lb ed="ZW" n="0205a09"/>六一身爲眞身，亦丘陵一國爲眞土。今將返小歸大，故於諸方等
<lb ed="ZW" n="0205a10"/>經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205002" n="0205002"/>，明佛身應物無量，悟丈六之非眞。於此經合蓋，見諸佛國殊，
<lb ed="ZW" n="0205a11"/>亦了丘陵之非實，故因現蓋有此問焉。又衆生業異，身殊處別；諸
<lb ed="ZW" n="0205a12"/>佛道一，身土合同。現蓋旣國土有殊，故願聞其所以。肇曰：諸長
<lb ed="ZW" n="0205a13"/>者子久發無上心，而未修淨土，所以寶積俱詣、如來現蓋，皆啓其萌
<lb ed="ZW" n="0205a14"/>也。旣於蓋中見諸佛淨土殊好不同，志在崇習，故願聞佛所得殊好
<lb ed="ZW" n="0205a15"/>之事也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a1601">唯願世尊，說諸菩薩淨土之行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a1701">此二，問因。肇曰：土之所以淨，豈校飾之所能？淨之必由行，
<lb ed="ZW" n="0205a18"/>故請說行。凡行必在學地，故菩薩此問，乃是如來現蓋之微旨，寶
<lb ed="ZW" n="0205a19"/>積俱詣之本意也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2001">佛言：善哉！寶積乃能爲諸菩薩問於如來淨土之行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a2101">此下二，如來酬答。文四。此初，佛讚也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2201">諦聽諦聽！善思念之，當爲汝說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0205a2301">此二，明誡許也。諦聽者，聞慧也。善思者，思慧也。念之者，
<lb ed="ZW" n="0205a24"/>修慧也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0205a2501">於是寶積及五百長者子，受敎而聽。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="ZW" n="0206a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a0101">三，受敎也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0206a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0206a0201">佛言：寶積！衆生之類，是菩薩佛土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0206a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a0301">此四，明如來答。文四：初、答二問，二、身子疑問，三、指按現
<lb ed="ZW" n="0206a04"/>淨，四、時衆得益。答二問中，佛先答果，有法、喩、合。法中又三：
<lb ed="ZW" n="0206a05"/>標、釋、結也。此初，標章總答。下經云「雖知諸佛國土永寂如空，
<lb ed="ZW" n="0206a06"/>而現種種淸淨佛土」，又云「諸佛如來功德平等，爲敎化衆生故，而
<lb ed="ZW" n="0206a07"/>現佛土不同」。明鏡無像，卽以所照面爲像；亦法身無處，卽以化衆
<lb ed="ZW" n="0206a08"/>生處爲國土。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206001" n="0206001"/>是以所化衆生之類，是如來應物之國土。肇曰：夫
<lb ed="ZW" n="0206a09"/>至人空洞無像，應物故形。形無常體，況國土之有恆？夫以群生萬
<lb ed="ZW" n="0206a10"/>端，業行不同，殊化異被，至令報應不一。是以淨者應之以寶玉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206002" n="0206002"/>，
<lb ed="ZW" n="0206a11"/>穢者應之以石沙。美惡自彼，於我無定。無定之土，乃曰眞土。然
<lb ed="ZW" n="0206a12"/>則土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206003" n="0206003"/>之淨穢，繫於衆生，故曰「衆生之類，是菩薩佛土」。或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206004" n="0206004"/>
<lb ed="ZW" n="0206a13"/>謂土之淨穢繫於衆生者，則是衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206005" n="0206005"/>報應之土，非如來土。此蓋
<lb ed="ZW" n="0206a14"/>未喩報應之殊方耳。嘗試言之，夫如來所修淨土以無方爲體，故令
<lb ed="ZW" n="0206a15"/>雜行衆生同視異見。異見，故淨穢所以生；無方，故眞土所以形。
<lb ed="ZW" n="0206a16"/>若夫取其淨穢，衆生之報也；本其無方，佛土之眞也。豈曰殊域異
<lb ed="ZW" n="0206a17"/>處，凡聖兩土，然後辨其淨穢哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0206a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0206a1801">所以者何？菩薩隨所化衆生，而取佛土；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0206a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0206a1901">此二，明列釋四句。文四。此初，明佛國寬狹不同所以。肇
<lb ed="ZW" n="0206a20"/>曰：此下釋所以衆生卽佛土也。佛土者，卽衆生之影響耳。夫形修
<lb ed="ZW" n="0206a21"/>影長，形短影促，日月使之然乎？形自然耳。故隨所化衆生之多
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="ZW" n="0207a01"/>少，而取佛土之寬狹也。是以佛土，或以四天下，或以三千，或以恆
<lb ed="ZW" n="0207a02"/>沙爲一國也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a0301">隨所調伏衆生，而取佛土；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a0401">此二，明佛土淨穢不同。肇曰：隨所調伏衆生之深淺，而取佛
<lb ed="ZW" n="0207a05"/>土之好醜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a0601">隨諸衆生應以何國入佛智慧，而取佛土；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a0701">此三，明聞法入慧之差別。如香積根熟，而淳說大乘；娑婆根
<lb ed="ZW" n="0207a08"/>鈍，乃先三後一之類也。肇曰：衆生自有見淨好慕而進修者，亦有
<lb ed="ZW" n="0207a09"/>見穢惡厭而進修者，所好殊方而言之耳。所因雖異，然其入佛慧一
<lb ed="ZW" n="0207a10"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1101">隨諸衆生應以何國起菩薩根，而取佛土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1201">此下四，明起根不同。如香爲佛事，卽於鼻起菩薩根；聲爲佛
<lb ed="ZW" n="0207a13"/>事，卽於耳起根之類也。起根謂信等諸善根，卽是發菩提心也。又
<lb ed="ZW" n="0207a14"/>云：或有忻淨起根，厭穢起根。如前。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1501">所以者何？菩薩取於淨國，皆爲饒益諸衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1601">此三，結釋所以也。肇曰：法身無定，何國之有？美惡斯外，何
<lb ed="ZW" n="0207a17"/>淨可取？取淨國者，皆爲彼耳，故隨其所應而取焉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a1801">譬如有人，欲於空地，造立宮室，隨意無閡，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a1901">此二喩，文二。此初，喩菩薩因化衆生，故有淨土。肇曰：淨土
<lb ed="ZW" n="0207a20"/>必因衆生，譬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207001" n="0207001"/>立室必因地。無地無衆生，室土無以成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a2101">若於虛空，終不能成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a2201">此喩二乘不化衆生，故無淨土也。肇曰：二乘澄神虛無，不因
<lb ed="ZW" n="0207a23"/>衆生，故無淨土也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0207a2401">菩薩如是，爲成就衆生故，願取佛國。願取佛國者，非於空也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0207a2501">此三，合文可見。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="ZW" n="0208a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a0101">寶積當知：直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208001" n="0208001"/>心是菩薩淨土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a0201">此二，答行因也。文二：前橫約一十七行，明行淨不同，致果各
<lb ed="ZW" n="0208a03"/>異；後豎約一十三位，明行旣從<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208002" n="0208002"/>粗階妙，國土亦漸微轉淨。此初
<lb ed="ZW" n="0208a04"/>也。理實萬行，遍是淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208003" n="0208003"/>因。文列十七行者，略標宗旨耳。又此
<lb ed="ZW" n="0208a05"/>諸行，皆上半明行因；「菩薩成佛」等，皆擧果釋因。復次，自行直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208004" n="0208004"/>
<lb ed="ZW" n="0208a06"/>心，自招法身正報之果；化人行直心，感善眷屬得淨土之果。又云
<lb ed="ZW" n="0208a07"/>「自行直心，敎人行直心，讚歎直心法，隨喜行直心」者，備此名淨土
<lb ed="ZW" n="0208a08"/>行也。准此直心，餘行亦爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208005" n="0208005"/>。肇曰：土之淨也，必在衆生。衆生
<lb ed="ZW" n="0208a09"/>之淨，必因衆行。上直擧衆生以釋土淨，今備擧衆行明其所以淨
<lb ed="ZW" n="0208a10"/>也。夫行淨則衆生淨，衆生淨則佛土淨，此必然之數，不可差也。
<lb ed="ZW" n="0208a11"/>「直心」等者，此約三心明淨土。肇曰：土無窪曲，乃出於心直，故曰
<lb ed="ZW" n="0208a12"/>「直心是菩薩淨土」。此卽因說果，猶指金爲食也。直心者，謂心質
<lb ed="ZW" n="0208a13"/>直無諂。此心乃萬行之本，故建章有之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a1401">菩薩成佛時，不諂衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a1501">此下擧果釋因。肇曰：化彼同己，自土旣成，故令同行斯集。
<lb ed="ZW" n="0208a16"/>此明化緣相及，故果報相連，佛土之義顯也。自下因果相對，或前
<lb ed="ZW" n="0208a17"/>後異名，或前略後廣，或前因後果，類同行耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a1801">深心是菩薩淨土。菩薩成佛時，具足功德衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a1901">肇曰：樹心衆德，深固難拔，深心也。又自心旣深，則所化亦
<lb ed="ZW" n="0208a20"/>深；道因旣深，則所感國土自然功德具足也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0208a2101">大乘心是菩薩淨土。菩薩成佛時，大乘衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0208a2201">《法華》云「若有衆生，從佛聞法，殷勤精進，求一切智、如來知
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="ZW" n="0209a01"/>見、力、無畏等，愍念安樂無量衆生，利益天人，度脫一切，是名大
<lb ed="ZW" n="0209a02"/>乘」。以此化物，成佛之時，國土無二乘之名，香積佛土卽其事也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a0301">布施是菩薩淨土。菩薩成佛時，一切能捨衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a0401">此下約六度明淨土行也。一切能捨者，肇曰：外捨國財身命，
<lb ed="ZW" n="0209a05"/>內捨貪恚慳嫉，名一切能捨也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a0601">持<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209001" n="0209001"/>戒是菩薩淨土。菩薩成佛時，行十善道滿願衆生，來生
<lb ed="ZW" n="0209a07"/>其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a0801">肇曰：十善，菩薩戒也。亦有無量戒，略擧十耳。戒具則無願
<lb ed="ZW" n="0209a09"/>不得，故言滿願也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1001">忍辱是菩薩淨土。菩薩成佛時，三十二相莊嚴衆生，來生其
<lb ed="ZW" n="0209a11"/>國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a1201">肇曰：忍辱顏和，故繫以容相耳，豈直形報而已哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1301">精進是菩薩淨土。菩薩成佛時，勤修一切功德衆生，來生其
<lb ed="ZW" n="0209a14"/>國。禪定是菩薩淨土。菩薩成佛時，攝心不亂衆生，來生其國。智
<lb ed="ZW" n="0209a15"/>慧是菩薩淨土，菩薩成佛時，正定衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a1601">肇曰：得正定慧，決定法相，三聚衆生中名正定聚也。依《仁王
<lb ed="ZW" n="0209a17"/>經》，未發菩提心爲邪定聚，十信<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209002" n="0209002"/>爲不定聚，十住已去爲正定聚。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a1801">四無量心是菩薩淨土。菩薩成佛時，成就慈、悲、喜、捨衆生，
<lb ed="ZW" n="0209a19"/>來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a2001">此慈、悲、喜、捨也。肇曰：此四心周被無際，故名無量也。此
<lb ed="ZW" n="0209a21"/>下雜就萬行明也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0209a2201">四攝法是菩薩淨土。菩薩成佛時，解脫所攝衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0209a2301">肇曰：以四事攝衆生，爲四攝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209003" n="0209003"/>也。一者，惠施財法，隨彼所
<lb ed="ZW" n="0209a24"/>須；二者，愛心和言，隨彼所適；三者利行，隨彼所利，方便利之；四
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="ZW" n="0210a01"/>者同事，遇惡同惡而濟惡，遇善同善而進善。菩薩以此爲解脫生死
<lb ed="ZW" n="0210a02"/>而攝衆生，不同凡夫爲恩愛、名利、王法等相攝縛也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a0301">方便是菩薩淨土。菩薩成佛時，於一切法方便無閡衆生，來生
<lb ed="ZW" n="0210a04"/>其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a0501">肇曰：方便，巧慧也。積小德而獲大功，功雖就而不爲證，無爲
<lb ed="ZW" n="0210a06"/>而無所不爲，此方便無礙也。復次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210001" n="0210001"/>，菩薩自行善巧，不退善根；化
<lb ed="ZW" n="0210a07"/>他善巧，能進物善。故云無礙方便也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a0801">三十七道品是菩薩淨土。菩薩成佛時，念處、正勤、神足、根、
<lb ed="ZW" n="0210a09"/>力、覺、道衆生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a1001">肇曰：念處，四念處。正勤，四正勤也。神足，四神足。根，五
<lb ed="ZW" n="0210a11"/>根也。力，五力也。覺，七覺意也。道，八正道。菩薩以此正道化
<lb ed="ZW" n="0210a12"/>物，故成佛時，正修衆生同生其國，外道邪修土所無也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a1301">迴向心是菩薩淨土。菩薩成佛時，得一切具足功德國土。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a1401">迴己功德普施衆生，同向菩提不住餘果，此大士迴向也。復
<lb ed="ZW" n="0210a15"/>次，施等善行招人天報，若能迴向，俱到菩提，此迴向爲大利也。復
<lb ed="ZW" n="0210a16"/>次，事卽世善，理卽菩提，若能卽事悟理，此眞迴向也。故下文云
<lb ed="ZW" n="0210a17"/>「布施性卽是迴向一切智性」，此之謂歟！又迴向菩提，何德不具
<lb ed="ZW" n="0210a18"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0210a1901">說除八難是菩薩淨土。菩薩成佛時，國土無有三惡八難。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0210a2001">八難者，三塗、北洲、無想天、世智邪辯、佛前、佛後、生聾、生
<lb ed="ZW" n="0210a21"/>盲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210002" n="0210002"/>也。有說願生善處輪，除初五難；發正願輪，除世智辯聰；値
<lb ed="ZW" n="0210a22"/>善人輪，除佛前、佛後；深種善根輪，除生聾、生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210003" n="0210003"/>盲也。又諸經
<lb ed="ZW" n="0210a23"/>明，或聞佛名、菩薩名、相好名、經名、陀羅尼名、常住二字等，皆除
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0211a" n="0211a"/>
<lb ed="ZW" n="0211a01"/>三惡八難，見佛聞法也。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211001" n="0211001"/>八難，患之極；能除，利之最。行不
<lb ed="ZW" n="0211a02"/>至艱，功濟甚大。凡諸學者，可不勉歟！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a0301">自守戒行，不譏彼闕，是菩薩淨土。菩薩成佛時，國土無有犯
<lb ed="ZW" n="0211a04"/>禁之名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a0501">肇曰：犯禁惡名，出於譏彼而不自守也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a0601">十善是菩薩淨土。菩薩成佛時，命不中夭、大富、梵行、所言誠
<lb ed="ZW" n="0211a07"/>諦、常以濡語、眷屬不離善和諍訟、言必饒益、不嫉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211002" n="0211002"/>、不恚、正見衆
<lb ed="ZW" n="0211a08"/>生，來生其國。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a0901">肇曰：不中夭，不煞報也。大富，不盜報也。梵行，不淫報也。
<lb ed="ZW" n="0211a10"/>誠諦，不妄語也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211003" n="0211003"/>。軟語，不惡口。不離、和諍，不兩舌也。饒益，
<lb ed="ZW" n="0211a11"/>不綺語也。不嫉、不恚、正見，嫉、恚、邪見，心患之尤者，故別立三
<lb ed="ZW" n="0211a12"/>善也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a1301">如是，寶積！菩薩隨其直心，則能發行；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a1401">此下二，明豎約諸行相資至極淨土也。叡曰：上但廣明衆行因
<lb ed="ZW" n="0211a15"/>果相對；此明諸行自爲始終，階粗至極，始於菩薩自行直心，終國土
<lb ed="ZW" n="0211a16"/>衆生一切都淨也。肇曰：夫心直則信固，然後能發跡造行。然始於
<lb ed="ZW" n="0211a17"/>萬行者，其唯直心乎！此章明行之次漸，微著相因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211004" n="0211004"/>，是以始於直
<lb ed="ZW" n="0211a18"/>心，終於淨土。譬猶殖栽絲髮，其茂百圍。直心樹其萌，衆行因而
<lb ed="ZW" n="0211a19"/>成，故言隨。復次，有以位名配此經句，經文雖不明說，理亦無違。
<lb ed="ZW" n="0211a20"/>則直心配十住，乃至功德淨配法雲可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a2101">隨其發行，則得深心；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0211a2201">肇曰：旣能發行，則道情彌深。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0211a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0211a2301">隨其深心，則意調伏；</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0212a" n="0212a"/>
<lb ed="ZW" n="0212a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0101">肇曰：道情旣深，則意無粗獷也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0201">隨意調伏，則如說行；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0301">肇曰：心旣調柔，則聞斯能行也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0401">隨如說行，則能迴向；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0501">肇曰：聞旣能行，則能迴其所行，標心勝境。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0601">隨其迴向，則有方便；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0701">肇曰：旣迴向大乘，則大方便之所由生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a0801">隨其方便，則成就衆生；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a0901">肇曰：方便之所立，期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212001" n="0212001"/>在成衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1001">隨成就衆生，則佛土淨；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1101">肇曰：衆生旣淨，則無穢土也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1201">隨佛土淨，則說法淨；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1301">肇曰：旣處淨土，則有淨說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1401">隨說法淨，則智慧淨；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1501">肇曰：旣有淨說，則有淨智慧生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1601">隨智慧淨，則其心淨；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1701">肇曰：淨智旣生，則淨心轉明也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a1801">隨其心淨，則一切功德淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a1901">肇曰：積德不已者，欲以淨心。心旣淨，則無德不淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a2001">是故寶積，若菩薩欲得淨土，當淨其心。隨其心淨，則佛土淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0212a2101">肇曰：結成淨土義也。淨土，蓋是淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212002" n="0212002"/>心之影響耳。夫欲響
<lb ed="ZW" n="0212a22"/>順，必和其聲；欲影端，必正其形。此報應之大數也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0212a2301">爾時舍利弗承佛威神，作是念：若菩薩心淨則佛土淨者，我世
<lb ed="ZW" n="0212a24"/>尊本爲菩薩時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212003" n="0212003"/>，意豈不淨，而是佛土不淨若此？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0213a" n="0213a"/>
<lb ed="ZW" n="0213a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a0101">上佛答二問，旣不悟解，故次第二託緣生論。文二：初、身子生
<lb ed="ZW" n="0213a02"/>疑，後、梵王見異。初中又四：一、生疑，二、質問，三、奉對，四、解
<lb ed="ZW" n="0213a03"/>釋。此初，明聲聞不知眞土穢淨斯亡，應土穢淨隨物，謂佛實報丈
<lb ed="ZW" n="0213a04"/>六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213001" n="0213001"/>，依報丘陵，故示執果疑因。因若必淨，土不應穢；如其穢也，
<lb ed="ZW" n="0213a05"/>不應成佛。故疑問焉。肇曰：土之淨穢，固非二乘之所能及也。如
<lb ed="ZW" n="0213a06"/>來將明佛土常淨，美惡生彼，故以威神發其疑念，以生言端，故言承
<lb ed="ZW" n="0213a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a0801">佛知其念，卽吿之言：於意云何，日月豈不淨耶？而盲者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213002" n="0213002"/>不
<lb ed="ZW" n="0213a09"/>見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1001">此二，擧喩質問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1101">對曰：不也。世尊！是盲者過<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213003" n="0213003"/>，非日月咎。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1201">此三，對以盲過也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1301">舍利弗！衆生罪故，不見如來佛國嚴淨，非如來咎。舍利弗！
<lb ed="ZW" n="0213a14"/>我此土淨，而汝不見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1501">此下四，明解釋。肇曰：日月豈不明？不見自由瞽。佛土豈不
<lb ed="ZW" n="0213a16"/>淨？罪穢故不睹。豈唯凡夫不睹，身子二乘智眼亦不見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0213a1701">爾時<name role="" type="person">螺髻梵王</name>語舍利弗：勿作<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213004" n="0213004"/>是意，謂此佛土以爲不淨。
<lb ed="ZW" n="0213a18"/>所以者何？我見釋迦牟尼佛土淸淨，譬如自在天宮。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0213a1901">此下二，明螺髻見淨。文三。此初，梵王同天見淨。什曰：佛
<lb ed="ZW" n="0213a20"/>國淸淨，階差不同。或如四天乃至如六欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213005" n="0213005"/>天，或如梵天乃至淨
<lb ed="ZW" n="0213a21"/>居，或有過淨居，唯補處菩薩生此國也。稱適衆心，故現國不同。
<lb ed="ZW" n="0213a22"/>肇曰：佛土眞淨，超絕三界，豈直如天宮世淨而已哉？此蓋齊其所
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0214a" n="0214a"/>
<lb ed="ZW" n="0214a01"/>見而爲言耳！舍利弗在人而見土石，梵王居天而見若天宮，自餘所
<lb ed="ZW" n="0214a02"/>見亦各不同。佛土殊應，義存於此也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a0301">舍利弗言：我見此土，丘陵坑坎，荆蕀沙礫，土石諸山，穢惡
<lb ed="ZW" n="0214a04"/>充<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214001" n="0214001"/>滿。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a0501">此二，身子執穢。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a0601">螺髻梵言：仁者心有高下，不依佛慧，故見此土爲不淨耳。舍
<lb ed="ZW" n="0214a07"/>利弗！菩薩於一切衆生，悉皆平等，深心淸淨，依佛智慧，則能見此
<lb ed="ZW" n="0214a08"/>佛土淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a0901">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214002" n="0214002"/>三，釋二見所以。先明身子，次辨梵王也。下文云：「雖
<lb ed="ZW" n="0214a10"/>知諸佛國及與衆生空，而常修淨土，敎化於群生。」身子不了淨穢隨
<lb ed="ZW" n="0214a11"/>緣，不依佛慧，忻淨厭穢，心有高下，非眞見也。大士了此淨穢應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214003" n="0214003"/>
<lb ed="ZW" n="0214a12"/>現，名依佛慧；知生如幻，故皆平等。旣淨穢常一，名眞見也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a1301">於是佛以足指按地，卽時三千大千世界，若干百千珍寶嚴飾，
<lb ed="ZW" n="0214a14"/>譬如寶莊嚴佛無量功德寶莊嚴土。一切大衆歎未曾有，而皆自見
<lb ed="ZW" n="0214a15"/>坐寶蓮花。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0214a1601">此三，明如來現淨。文四。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214004" n="0214004"/>初，指按現淨，文有現淨、況
<lb ed="ZW" n="0214a17"/>淨、衆見也。前佛答二問，身子生疑，梵王啓論，衆旣不悟，故假現
<lb ed="ZW" n="0214a18"/>變，使知淨穢無定，返權悟實矣。生曰：現此變者，示無定相，以遣
<lb ed="ZW" n="0214a19"/>封穢之情，使取爲淨之旨。肇曰：寶莊嚴土，淨土之最，故以爲喩
<lb ed="ZW" n="0214a20"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214005" n="0214005"/>。自見坐花可解。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0214a2101">佛吿舍利弗：汝且觀是佛土嚴淨。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0215a" n="0215a"/>
<lb ed="ZW" n="0215a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0101">此二，勸觀淨也。生曰：且觀，且寄嚴淨以明無穢，於實乃現，
<lb ed="ZW" n="0215a02"/>亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215001" n="0215001"/>無事淨土矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a0301">舍利弗言：唯然世尊！本所不見，本所不聞，今佛國土嚴淨悉
<lb ed="ZW" n="0215a04"/>現。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0501">此三，對佛。昔在小乘法會，不見淨土，亦不聞說；今屆茲會，
<lb ed="ZW" n="0215a06"/>方見嚴淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a0701">佛語舍利弗：我佛國土，常淨若此。爲欲度斯下劣人故，示是
<lb ed="ZW" n="0215a08"/>衆惡不淨土耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a0901">此下四，釋今昔淨穢所以也。文三。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215002" n="0215002"/>初，法說也。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0215a10"/>自佛而言，故常淨若此；外應下劣，故不淨同彼也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1101">譬如諸天共寶器食，隨其福德，飯色有異。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1201">此二，喩也。肇曰：飯在器色一，在手不同。飯豈有異？異自
<lb ed="ZW" n="0215a13"/>天耳。佛土不同，方此可知。故下文云：「諸佛如來功德平等，爲敎
<lb ed="ZW" n="0215a14"/>化衆生故，而現佛土不同。」</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1501">如是，舍利弗！若人心淨，便見此土功德莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1601">三，合文可見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0215a1701">當佛現此國土嚴淨之時，寶積所將五百長者子，皆得無生法
<lb ed="ZW" n="0215a18"/>忍；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0215a1901">此大段第四，時衆得益。文中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215003" n="0215003"/>大小二乘，各有深淺二益也。
<lb ed="ZW" n="0215a20"/>此深悟無生也。《大品》卽色明空，悟空色不二，亦證無生法忍。
<lb ed="ZW" n="0215a21"/>《法花･壽量》卽伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215004" n="0215004"/>耶短<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215005" n="0215005"/>壽明長壽，悟法身非長非短<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215006" n="0215006"/>，亦悟
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0216a" n="0216a"/>
<lb ed="ZW" n="0216a01"/>無生忍。此經卽穢明淨，寶積<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216001" n="0216001"/>等悟淨穢不二，亦得無生忍。以
<lb ed="ZW" n="0216a02"/>此而觀，衆經殊唱，會歸同致。肇曰：佛國之興，其正爲此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216002" n="0216002"/>。無生
<lb ed="ZW" n="0216a03"/>忍，同上「不起法忍」也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a0401">八萬四千人發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a0501">此淺者發心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a0601">佛攝神足，於是世界還復如故。求聲聞乘三萬二千天及人，知
<lb ed="ZW" n="0216a07"/>有爲法皆悉無常，遠塵離垢，得法眼淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a0801">此二，小乘益。旣不悟淨穢應緣，故執實有，爲見無常也。肇
<lb ed="ZW" n="0216a09"/>曰：國土穢而可淨，淨而復穢，因悟無常，故得法眼。法眼，名須陀
<lb ed="ZW" n="0216a10"/>洹道也。始見道跡，故得法眼名。塵垢，八十八結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a1101">八千比丘，不受諸法，漏盡意解。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a1201">肇曰：無著之道，於法無受、無染、漏盡。九十八結漏旣盡，故
<lb ed="ZW" n="0216a13"/>意得解脫，成阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216003" n="0216003"/>羅漢也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a14"/>
<lb ed="ZW" n="0216a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">方便品第二</cb:mulu><head>方便品第二</head>
<lb ed="ZW" n="0216a16"/>
<lb ed="ZW" n="0216a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a1701">此下第二，淨名助佛闡揚淨土之化。九品經文，大分爲二：初
<lb ed="ZW" n="0216a18"/>三品室外訶彈，後六品室內攝受。又先折仕庶，次訶聲聞，後訶菩
<lb ed="ZW" n="0216a19"/>薩，三品淺深之次也。此以歎淨名益物方便，故目品也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0216a2001">爾時毗耶離大城中，有長者名維摩詰，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0216a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0216a2101">肇曰：此經之作，起於淨名。其微言幽唱，亦備之後文。出經
<lb ed="ZW" n="0216a22"/>者欲遠存其人，以弘其道敎，故此一品，全序其德也。品文二：先、
<lb ed="ZW" n="0216a23"/>歎德，次、益物。初中歎本跡二身：法身十德，本也；應身三業，跡
<lb ed="ZW" n="0216a24"/>也。天台云：西方貴人稱爲長者，皆具十德。今淨名法身長者，十
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0217a" n="0217a"/>
<lb ed="ZW" n="0217a01"/>德亦然。十德如科文。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0201">已曾供養無量諸佛，深殖善本；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0301">第一，姓貴者，値<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217001" n="0217001"/>佛聞法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217002" n="0217002"/>，從法化生也。肇曰：樹德先聖，
<lb ed="ZW" n="0217a04"/>故善本深殖也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0501">得無生忍；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0601">二，證位高也。三賢業生。七地願生。八地已去，法身無生，
<lb ed="ZW" n="0217a07"/>名無生忍。此法身大士，名龍象也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a0801">辯才無閡，遊戲神通，逮諸總持；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a0901">此三，業德藏，名大富也。辯才，口業；神通，身業；總持，心業。
<lb ed="ZW" n="0217a10"/>曠劫積修，三輪德滿，功濟庶物，莫大於卽。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1101">獲無所畏，降魔勞怨；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a1201">四，威勢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217003" n="0217003"/>。肇曰：菩薩四無畏也。四魔勞我，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217004" n="0217004"/>爲怨
<lb ed="ZW" n="0217a13"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217005" n="0217005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1401">入深法門，善於智度，通達方便，大願成就，明了衆生心之所
<lb ed="ZW" n="0217a15"/>趣，又能分別諸根利鈍；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a1601">五，二智深也。實智深入，智度圓滿；權智方便，弘誓成就。此
<lb ed="ZW" n="0217a17"/>自行二智也。了衆生心，同歸本覺，見眞也；分別利鈍，隨根敎化，
<lb ed="ZW" n="0217a18"/>照俗也。此二化他二智也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0217a1901">久於佛道，心已純淑，決定大乘；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0217a2001">六，年耆。百千僧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217006" n="0217006"/>祇，積修妙智；八地法身，決定眞僞。此
<lb ed="ZW" n="0217a21"/>年耆也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0218a" n="0218a"/>
<lb ed="ZW" n="0218a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a0101">諸有所作，能善思量；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a0201">七，行無失。肇曰：身口意有所作，智慧恆在前，故所作無失
<lb ed="ZW" n="0218a03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a0401">住佛威儀，心大如海；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a0501">八，禮儀備也。肇曰：擧動進止，不失聖儀。海有五德：一、澄
<lb ed="ZW" n="0218a06"/>淨不受死凜；二、多出妙寶；三、大龍降雨，渧如車軸，受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218001" n="0218001"/>而不溢；
<lb ed="ZW" n="0218a07"/>四、風日不能竭；五、淵深難測。大士心淨，不受毀戒之屍；出慧明
<lb ed="ZW" n="0218a08"/>之寶；佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218002" n="0218002"/>大法雨，受而不溢；邪魔風日，不能虧損；其智淵深，莫
<lb ed="ZW" n="0218a09"/>能測者。故曰「心大如海」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1001">諸佛咨嗟；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1101">九，上人嗟歎。一念淨信，爲佛稱揚，況法身哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1201">弟子、釋、梵、世、主所敬。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1301">此十，下人歸敬。弟子，聲聞也。釋，帝釋也。梵，梵王也。
<lb ed="ZW" n="0218a14"/>世，護世四<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218003" n="0218003"/>王也。主，諸國主也。伏其首，則群下從之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1501">欲度人故，以善方便，居毗耶離。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a1601">此下第二，歎跡化之德。文三：初、標益物處，次、列三業益物，
<lb ed="ZW" n="0218a17"/>後、結歎。初標可見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0218a1801">資財無量，攝諸貧民<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218004" n="0218004"/>；奉戒淸淨，攝諸毀禁；以忍調行，攝諸
<lb ed="ZW" n="0218a19"/>恚怒；以大精進，攝諸懈怠；一心禪寂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218005" n="0218005"/>，攝諸亂意；以決定慧，攝諸
<lb ed="ZW" n="0218a20"/>無智。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0218a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0218a2101">此第二，列三業方便。初六度攝物，心密方便；次「白衣」下十
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0219a" n="0219a"/>
<lb ed="ZW" n="0219a01"/>八事，身密方便；後「長者中尊」下十一事，口密方便。品目之作，
<lb ed="ZW" n="0219a02"/>其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219001" n="0219001"/>在茲焉。初「資財」等六度者，肇曰：至人不現行六度。現行
<lb ed="ZW" n="0219a03"/>六度者，爲攝六蔽耳。此中非慳、非施等，法身本；布施、奉戒等，化
<lb ed="ZW" n="0219a04"/>物跡。非本不可以證眞，非跡不可以化物。此初，六度方便也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a0501">雖爲白衣，奉持沙門淸淨律行；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a0601">此下身密方便。雖現白衣之儀，而不乖法身之本。法身寂滅，
<lb ed="ZW" n="0219a07"/>卽佛所持大沙門律行也。肇曰：秦言義訓「勤行」，勤行趣涅槃也。
<lb ed="ZW" n="0219a08"/>亦曰「休息」，息生死往來也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a0901">雖處居家，不著三界；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1001">三界，生死之家。知如幻，故不著。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1101">示有妻子，常修梵行；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1201">肇曰：梵行，淸淨無欲行也。又曰：患慾淤泥故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1301">現有眷屬，常樂遠離；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1401">肇曰：在衆若野。又曰：覺愛別離故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1501">雖服寶飾，而以相好嚴身；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1601">肇曰：外服俗飾，而內修相好也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1701">雖服飮食，而以禪悅爲味；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a1801">肇曰：外食世膳，而內甘禪悅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a1901">若至博弈戲處，輒以度人；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2001">傳云：博弈，圍棋也。空棄光陰，無裨來業。肇曰：因戲止戲。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2101">受諸異道，不毀正信；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2201">肇曰：同於異者，欲令異同於我耳，豈正信之可毀！受，謂受學
<lb ed="ZW" n="0219a23"/>道法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2401">雖明世典，常樂佛法；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0219a2501">肇曰：世典雖盡明，所樂在眞法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a26"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0219a2601">一切見敬，爲供養中最；</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0220a" n="0220a"/>
<lb ed="ZW" n="0220a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0101">肇曰：含齒無不敬，淨養無不供。故曰爲致<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>養之最也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0201">執持正法，攝諸長幼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220002" n="0220002"/>；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0301">肇曰：外國諸部曲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220003" n="0220003"/>皆立三老，有德者爲執法人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220004" n="0220004"/>，以決鄕
<lb ed="ZW" n="0220a04"/>訟、攝長幼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220005" n="0220005"/>也。淨名現執俗法，因通道法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0501">一切治生諧偶，雖獲俗利，不以喜悅；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0601">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220006" n="0220006"/>：貪生圖業，有身皆患。世利稱心，彌增流浪。大士誡
<lb ed="ZW" n="0220a07"/>之，不以喜悅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a0801">遊諸四衢，饒益衆生；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a0901">肇曰：四衢要路，人所交集。隨彼所須，而爲益焉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1001">入治政法，救護一切；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1101">肇曰：治政法，律官也。導以正法，使民無偏枉，救護一切也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1201">入講論處，導以大乘；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1301">外道二乘，執見異論。大士攝伏，導以大乘，令其解脫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1401">入諸學堂，誘開童蒙；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1501">肇曰：學堂，童蒙書學堂也。誘開，如太子入學現梵書比也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1601">入諸淫舍，示欲之過；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a1701">肇曰：外國淫人，別立聚落。凡預士流，目不暫顧。大士同其
<lb ed="ZW" n="0220a18"/>欲，然後示其過。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a1901">入諸酒肆，能立其志。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0220a2001">肇曰：酒致失志，開放逸門也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0220a2101">若在長者，長者中尊，爲說勝法；</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0221a" n="0221a"/>
<lb ed="ZW" n="0221a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0101">此下三，明口密益物。肇曰：凡人易以威順，難以理從。大士
<lb ed="ZW" n="0221a02"/>每處其尊，以弘風靡之化。長者豪族望重，多以世敎自居，不求出
<lb ed="ZW" n="0221a03"/>世勝法，永處輪迴。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a0401">若在居士，居士中尊，斷其貪著；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0501">肇曰：積財一億，入居士里，寶貨彌殖，貪著自纏，豈思出離。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a0601">若在刹利，刹利中尊，敎以忍辱；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a0701">肇曰：刹利，王者種也，秦言「田主」。劫初人食地味，轉食自然
<lb ed="ZW" n="0221a08"/>粳米。後人情漸僞，各有封殖，遂立有德，處平分田，此王者之始
<lb ed="ZW" n="0221a09"/>也。其尊貴自在，多強暴怒，恣意傷害，自取輪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221001" n="0221001"/>迴，故敎以和忍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1001">若在婆羅門，婆羅門中尊，除其我慢；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1101">肇曰：秦言「外意」，以道學爲業，或在家，或出家苦行，多恃己
<lb ed="ZW" n="0221a12"/>道術，我慢自蔽，沒生死流。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1301">若在大臣，大臣中尊，敎以正法；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1401">肇曰：正法，治正法也。敎以正法治國，以道佐時。亦令知身
<lb ed="ZW" n="0221a15"/>如泡，不保榮祿。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1601">若在王子，王子中尊，示以忠孝；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1701">爲臣須忠，爲子應孝。肇曰：所承處重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221002" n="0221002"/>，宜以忠孝爲先也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a1801">若在內官，內官中尊，化正宮女；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a1901">什曰：外國法取歷世忠良、耆長有德爲內官，化正宮女。嗜色
<lb ed="ZW" n="0221a20"/>之業，報以女身。若不正修，豈能出離！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a2101">若在庶民，庶民中尊，令興福力；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a2201">肇曰：福力微淺，故生庶民。衣食尙乏，安能進道！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0221a2301">若在梵天，梵天中尊，誨以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221003" n="0221003"/>勝慧；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0221a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0221a2401">肇曰：梵天多有禪福，不求出世勝慧。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0222a" n="0222a"/>
<lb ed="ZW" n="0222a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0101">若在帝釋，帝釋中尊，示現無常；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a0201">無常者，滌欲愛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>之神湯，凡未離欲界者，豈不銘心哉！什
<lb ed="ZW" n="0222a03"/>曰：「梵」，垢薄而著淺，故爲說勝慧；「釋」，愛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222002" n="0222002"/>重而著深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222003" n="0222003"/>，故現
<lb ed="ZW" n="0222a04"/>無常也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0501">若在護世，護世中尊，護諸衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a0601">「護世」，四天王也。東方持國主，主二部：揵闥婆、毗舍闍。南
<lb ed="ZW" n="0222a07"/>方增長主，主二部：鳩槃荼、薜荔多。西方雜語主，主二部：龍及富
<lb ed="ZW" n="0222a08"/>單那。北方多聞主，主二部：夜叉、羅刹。護諸世間也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a0901">長者維摩詰以如是等無量方便，饒益衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1001">此第三，結歎也。肇曰：法身圓應，其跡無端，故稱無量。上略
<lb ed="ZW" n="0222a11"/>言之耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1201">其以方便，現身有疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1301">此下第二，現疾益物。文四：一、明方便現疾，二、諸人參問，
<lb ed="ZW" n="0222a14"/>三、因爲說法，四、聞法得益。此初也。肇曰：雖復變現殊方，妙跡
<lb ed="ZW" n="0222a15"/>不一，然此經之起，本於現疾，故作者別序其事也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1601">以其疾故，國王、大臣、長者、居士、婆羅門等，及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222004" n="0222004"/>諸王子並
<lb ed="ZW" n="0222a17"/>餘官屬，無數千人，皆往問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a1801">此下第二，著有衆生因集參問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0222a1901">其往者，維摩詰因以身疾，廣爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0222a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0222a2001">此三，明因疾說法。文二：初、勸厭凡身，二、勸求佛身。前文
<lb ed="ZW" n="0222a21"/>復二：前、明緣理正觀，後、辨緣事對治觀。此總標也。肇曰：同我
<lb ed="ZW" n="0222a22"/>者易信，異我者難順。故因其身疾，以明有身之患。什曰：欲明履
<lb ed="ZW" n="0222a23"/>道之身未免斯患，況於無德而可保耶！</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0223a" n="0223a"/>
<lb ed="ZW" n="0223a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a0101">諸仁者！是身無常、無強、無力、無堅，速朽之法，不可信也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a0201">此下次，正說無常、苦、空、無我四觀文也。此初，無常觀。夫
<lb ed="ZW" n="0223a03"/>無常者，悟身有爲，體性生滅，此理無常也，可階道果。若四時代
<lb ed="ZW" n="0223a04"/>謝，形變色衰，此是事轉，非眞悟也。肇曰：身之危脆，強力不能保，
<lb ed="ZW" n="0223a05"/>孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/>能信其永固者？此無常義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a0601">爲苦爲惱，衆病所集。諸仁者！如此身，明智者所不怙。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a0701">此二，苦觀。法身常樂，無漏因生；則知漏因生身，性本自苦。
<lb ed="ZW" n="0223a08"/>見此苦理，道果從生。若待鞭撻傷害方見苦者，非苦理也。病惱相
<lb ed="ZW" n="0223a09"/>仍，明智不怙。怙，恃怙也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1001">是身如聚沫，不可撮摩；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1101">此下十喩明空觀。身者，因是妄惑，果是僞報。觀察此理，名
<lb ed="ZW" n="0223a12"/>悟空也。復次，四大虛僞，不眞故空，亦非毀滅代謝之空哉！肇曰：
<lb ed="ZW" n="0223a13"/>撮摩聚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223002" n="0223002"/>沫之無實，以喩觀身之虛僞。此下至電喩，明空義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1401">是身如泡，不得久立；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1501">肇曰：不久似明無常義。然水上泡，以虛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223003" n="0223003"/>中不實，故不久
<lb ed="ZW" n="0223a16"/>立，猶空義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1701">是身如焰，從渴愛生；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a1801">肇曰：渴見陽焰，惑以爲水；愛見四大，迷以爲身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a1901">是身如芭蕉，中無有堅；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a2001">芭蕉之草<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223004" n="0223004"/>，唯葉無幹。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0223a2101">是身如幻，從顚倒起；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0223a2201">肇曰：見幻爲人，四大爲身，皆顚倒也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0224a" n="0224a"/>
<lb ed="ZW" n="0224a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0101">是身如夢，爲虛妄見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224001" n="0224001"/>；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0201">妄心所計，虛誑如夢。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0301">是身如影，從業緣現；是身如響，屬諸因緣；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0401">肇曰：身之起乎業因，猶影響之生形聲。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0501">是身如浮雲，須臾變滅；是身如電，念念不住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0601">肇曰：變滅不住，似釋無常。然皆取其虛僞不眞，故速滅不住，
<lb ed="ZW" n="0224a07"/>猶釋空義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a0801">是身無主，爲如地；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a0901">此下六界觀無我也。肇曰：夫萬事萬形，皆四大成。在外則爲
<lb ed="ZW" n="0224a10"/>土石山河，在內則爲四支百體。聚而爲生，散而爲死。生則爲內，
<lb ed="ZW" n="0224a11"/>死則爲外。內外雖殊，然其大不異，故以內、外四大，類<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224002" n="0224002"/>明無我
<lb ed="ZW" n="0224a12"/>也。外地，古今相傳，強者先宅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224003" n="0224003"/>，故無主也。身亦爾，衆緣所成，
<lb ed="ZW" n="0224a13"/>緣合則起，緣散則離，何有眞宰常主之者！主、壽、人卽是一我，義
<lb ed="ZW" n="0224a14"/>立四名耳。地性能持，妄計爲主。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a1501">是身無我，爲如火；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a1601">火性炎上，妄計爲我。肇曰：縱任自由，謂之我。而外火起滅
<lb ed="ZW" n="0224a17"/>由薪，火不自在；不自在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224004" n="0224004"/>，火無我也。外<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224005" n="0224005"/>火旣無我，內火類可
<lb ed="ZW" n="0224a18"/>知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0224a1901">是身無壽，爲如風；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0224a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0224a2001">風息通命，妄計爲壽。肇曰：常存<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224006" n="0224006"/>不變，謂之壽。而外風積
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0225a" n="0225a"/>
<lb ed="ZW" n="0225a01"/>氣飄鼓，動止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>無常；動止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225002" n="0225002"/>無常，風無壽也。外風旣無壽，內風
<lb ed="ZW" n="0225a02"/>類可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a0301">是身無人，爲如水；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a0401">水性隨物，妄計爲人。肇曰：貴於萬物，而始終不改，謂之人。
<lb ed="ZW" n="0225a05"/>而外水善利萬形，方圓隨物，窪隆異適，而體無定。若體無定，則水
<lb ed="ZW" n="0225a06"/>無人也。外水旣無人，內水類可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a0701">是身不實，四大爲家；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a0801">此身骨肉等，地大；血髓等，水大；煖氣等，火大；喘息等，風大。
<lb ed="ZW" n="0225a09"/>不了四大，妄計爲身，假會爲家，非實身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1001">是身爲空，離我、我所；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1101">此五，空界觀。身之呻吟，猶橐籥哉！聲動因空，空無我所。
<lb ed="ZW" n="0225a12"/>旣無我所，何異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225003" n="0225003"/>外空耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1301">是身無知，如草木瓦礫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1401">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225004" n="0225004"/>六，識界觀也。草木隨氣，變化萬形；識身隨業，受報非
<lb ed="ZW" n="0225a15"/>一。旣緣變無常知，何異草木？又草木隨氣榮枯，識亦隨緣生滅。
<lb ed="ZW" n="0225a16"/>生滅無定知，何異草木？肇曰：身雖能觸而無知，內識能知而無觸。
<lb ed="ZW" n="0225a17"/>自性而求，二俱無知。旣曰無知，何異瓦礫？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a1801">是身無作，風力所轉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0225a1901">此破作者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225005" n="0225005"/>也。身隨業風，巧拙異動，無作者也。肇曰：擧動
<lb ed="ZW" n="0225a20"/>事爲，風力使然，誰作之者？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0225a2101">是身不淨，穢惡充滿。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0226a" n="0226a"/>
<lb ed="ZW" n="0226a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0101">此下明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226001" n="0226001"/>緣事對治觀，破思惟惑也。肇曰：三十六物，充滿其
<lb ed="ZW" n="0226a02"/>體，此不淨想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0301">是身爲虛僞，雖假以澡浴衣食，必歸磨滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0401">肇曰：雖復澡以香湯，衣以上服，苟曰非眞，豈得久立？此虛僞
<lb ed="ZW" n="0226a05"/>想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0601">是身爲災，百一病惱。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0701">肇曰：一大增損，百一病生。此災患想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a0801">是身如丘井，爲老所逼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a0901">丘井者，故破村落丘墟故井也。謂人物宮室，移就新居，井不
<lb ed="ZW" n="0226a10"/>可改，日見崩壞。人老亦然，盛力少色，皆悉遷移，衰老形骸，留此
<lb ed="ZW" n="0226a11"/>散壞。此老壞想也。肇曰：神之處身，爲老死所逼；猶危人之在丘
<lb ed="ZW" n="0226a12"/>井，爲龍蛇所逼也。緣在他<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226002" n="0226002"/>經。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1301">是身無定，爲要當死。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a1401">死苦。肇曰：壽夭雖無定，不得不受死。此必死想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1501">是身如毒蛇，如怨賊，如空聚，陰、界、諸入所共合成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a1601">此總明不可樂想也。肇曰：四大喩四蛇，五陰喩五賊，六情喩
<lb ed="ZW" n="0226a17"/>空聚，皆有成喩在他經。五陰、十八界、十二入，三法假合成身，猶
<lb ed="ZW" n="0226a18"/>若空聚，無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226003" n="0226003"/>可寄也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a1901">諸仁者！此可患厭，當樂佛身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a2001">此下第二，勸求佛身。文四：第一擧勸，第二徵勸，第三釋勸，
<lb ed="ZW" n="0226a21"/>第四結勸。此初，擧厭勸忻。肇曰：吾等同有斯患，可厭久矣，宜共
<lb ed="ZW" n="0226a22"/>樂求佛身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0226a2301">所以者何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0226a2401">此二，徵勸意。肇曰：近見者，謂佛身直是形之妙者，未免生死
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0227a" n="0227a"/>
<lb ed="ZW" n="0227a01"/>寒暑之患，曷爲而求？將辨法身妙極之體。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a0201">佛身者，卽法身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a0301">此三，釋勸。文三：初、辨果體，二、明修因，三、總結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>。此初
<lb ed="ZW" n="0227a04"/>也。肇曰：經云法身者，虛空身也。無生而無不生，無形而無不形。
<lb ed="ZW" n="0227a05"/>超三界之表，絕有心之境。陰入所不攝，稱謂所不及。寒暑不能爲
<lb ed="ZW" n="0227a06"/>其患，生死無以化其體。故其爲物也，微妙無像，不可爲有；備應萬
<lb ed="ZW" n="0227a07"/>形，不可爲無。彌綸八極，不可爲小；細入無間，不可爲大。故能出
<lb ed="ZW" n="0227a08"/>生入死，通洞乎無窮之化；變現殊方，應無端之求。此二乘之所不
<lb ed="ZW" n="0227a09"/>議，補處之所未覿。況凡夫無因，敢措思於其間哉！聊依經誠言，
<lb ed="ZW" n="0227a10"/>粗標其玄極耳。然則法身在天而天，在人而人，豈復近捨丈六而遠
<lb ed="ZW" n="0227a11"/>求法身乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1201">從無量功德、智慧生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1301">此二，明修因。肇曰：夫妙極之身，必生乎妙極之因。功德、智
<lb ed="ZW" n="0227a14"/>慧，大士二業也。此二蓋是萬行之初門，泥洹之關要，故唱言有之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1501">從戒、定、慧、解脫、解脫知見生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1601">肇曰：五分法身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1701">從慈、悲、喜、捨生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a1801">四等也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a1901">從布施、持戒、忍辱、柔和、勤行、精進、禪定、解脫、三昧、多聞、
<lb ed="ZW" n="0227a20"/>智慧諸波羅蜜生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a2101">肇曰：禪，四禪。定，四空定。解脫，八解脫。三昧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227002" n="0227002"/>，三三昧。
<lb ed="ZW" n="0227a22"/>此皆禪度之別行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a2301">從方便生。從六通生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0227a2401">肇曰：自非六通、方便生其無方之化，無以成無極之體。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0227a2501">從三明生。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="ZW" n="0228a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0101">肇曰：天眼、宿命智、漏盡通爲三明。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0201">從三十七道品生。從止<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228001" n="0228001"/>觀生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0301">三十七品如下。什曰：始觀時繫心一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228002" n="0228002"/>處名止，靜極則明，明
<lb ed="ZW" n="0228a04"/>則慧，慧名觀。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0501">從十力、四無所畏、十八不共法生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0601">名數如常。自非剋圓勝德，何能證茲法身！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0701">從斷一切不善法、集一切善法生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a0801">肇曰：必斷之志，必集之情，此二心行之綱目也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a0901">從眞實生。從不放逸生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1001">肇曰：眞實，善根所以生；不放逸，功業所以成。此二心行之要
<lb ed="ZW" n="0228a11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1201">從如是無量淸淨法生如來身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1301">此總結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1401">諸仁者！欲得佛身，斷一切衆生病者，當發阿耨多羅三藐三菩
<lb ed="ZW" n="0228a15"/>提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a1601">此四結勸，起悲願也。肇曰：發無上心，豈唯自除病，亦濟群生
<lb ed="ZW" n="0228a17"/>病。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0228a1801">如是，長者維摩詰爲諸問疾者如應說法，令無數千人，皆發阿
<lb ed="ZW" n="0228a19"/>耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a2001">此四，結益也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a21"/>
<lb ed="ZW" n="0228a22"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弟子品第三</cb:mulu><head>弟子品第三</head>
<lb ed="ZW" n="0228a23"/>
<lb ed="ZW" n="0228a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0228a2401">此二，明弟子因命問疾，寄宣訶辭，挫小進大，故目品焉。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="ZW" n="0229a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0101">爾時，長者維摩詰自念寢疾於床，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a0201">品文二：初、自念疾，後、佛命問疾。此初，先自念也。生曰：自
<lb ed="ZW" n="0229a03"/>念寢疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229001" n="0229001"/>者，自傷念疾也。夫有身則有疾，此自世之常耳。達者
<lb ed="ZW" n="0229a04"/>體之，何所傷哉！然毗耶離諸長者子皆覲佛聽法，維摩詰事應是
<lb ed="ZW" n="0229a05"/>同，而礙疾不預，理在致傷。故託以崇法，招佛問疾也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0601">世尊大慈，寧不垂愍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a0701">此念問。肇曰：世尊大慈，必見垂問，因以弘道，所濟良多，此
<lb ed="ZW" n="0229a08"/>現疾之本意也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a0901">佛知其意，卽吿舍利弗：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a1001">此二，命問疾人。先別命十人，此初章也。文二：初命，後辭。
<lb ed="ZW" n="0229a11"/>此初，命也。肇曰：至人懸心默通，不先形言，冥機潛應，故先敕也。
<lb ed="ZW" n="0229a12"/>如其知諸人不堪而猶命者，將顯淨名無窮之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229002" n="0229002"/>德，以生衆會悕仰
<lb ed="ZW" n="0229a13"/>之情耳。「舍利」，此名身，其母名也。「弗」，秦言「子」。天竺多以
<lb ed="ZW" n="0229a14"/>母名名子。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a1501">舍利弗白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a1601">此二，辭也。文四：一、奉辭不堪，二、略出所以，三、廣引彈事，
<lb ed="ZW" n="0229a17"/>四、結辭不堪。此卽初也。生曰：有以致辭，非拒命也。託不拒命
<lb ed="ZW" n="0229a18"/>之辭，以取推維摩詰義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a1901">所以者何？憶念我昔曾於林中宴坐樹下，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a2001">此二，「所以」下，徵釋不堪所由也。宴，安也。禪定安心，故云
<lb ed="ZW" n="0229a21"/>宴坐。聲聞入定，不過八地定及滅盡定，皆是厭下粗動，忻於上定。
<lb ed="ZW" n="0229a22"/>故示隱身於林，息亂於定，此非眞宴寂。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0229a2301">時維摩詰來謂我言：唯！舍利弗！不必是坐爲宴坐也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0229a2401">此三，「時維摩詰」下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229003" n="0229003"/>，引所彈事。文三：總、別、結也。此初，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="ZW" n="0230a01"/>總訶不必此坐爲眞坐也。夫心體離念，性本寂滅。體此安住，名眞
<lb ed="ZW" n="0230a02"/>宴坐。豈同二乘，厭亂忻定，而爲宴寂哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a0301">夫宴坐者，不於三界現身意，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a0401">此二，「夫宴坐」下，別訶。文六。此初，訶形神不寂失。夫三
<lb ed="ZW" n="0230a05"/>界性空，未嘗不寂；身心如幻，何時不定？豈有厭忻哉！肇曰：今舍
<lb ed="ZW" n="0230a06"/>利弗猶有世報生身，及世報意根，故以人間爲煩擾而宴坐林下，未
<lb ed="ZW" n="0230a07"/>能形神無跡，故致斯訶。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a0801">不起滅定，而現諸威儀，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a0901">二，訶寂用相乖失。小乘滅受想心，名爲滅定，故滅而無用也。
<lb ed="ZW" n="0230a10"/>菩薩體心性常寂滅，名滅盡定，故寂而常用。肇曰：小乘人入滅盡
<lb ed="ZW" n="0230a11"/>定，則形猶枯木，無運用之能。大士入實相定，心智寂滅而形充八
<lb ed="ZW" n="0230a12"/>極，順機而作應會無方，擧動進止不捨威儀。其爲宴也，亦以極矣！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a1301">不捨道法，而現凡夫事，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a1401">三，訶眞俗異緣失。《仁王》云：「雙照二諦平等道。」照眞故道
<lb ed="ZW" n="0230a15"/>法，照俗故凡事。肇曰：小乘障隔生死，故不能和光。大士美惡齊
<lb ed="ZW" n="0230a16"/>旨，道俗一觀，故終日凡夫，終日道法也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>。淨名之有居家，卽其事
<lb ed="ZW" n="0230a17"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a1801">心不住內，亦不在外，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a1901">四，訶心住內外失。心生則內外相生，心寂則內外相滅，此無
<lb ed="ZW" n="0230a20"/>住爲住也。肇曰：身爲幻宅，曷爲住內？萬物斯虛，曷爲在外？小
<lb ed="ZW" n="0230a21"/>乘防念，故繫心於內；凡夫多求，故馳想於外；大士齊觀，故內外無
<lb ed="ZW" n="0230a22"/>寄也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0230a2301">於諸見不動，而修行三十七品，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0230a2401">五，訶乖中起行失。肇曰：諸見，六十二諸妄見也。夫以見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230002" n="0230002"/>
<lb ed="ZW" n="0230a25"/>爲見者，要動捨諸見以修道品。大士觀諸見眞性卽是道品，故不近
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="ZW" n="0231a01"/>捨妄見而遠修道品也。如小乘觀身不淨，破淨倒，名見動。大士觀
<lb ed="ZW" n="0231a02"/>身性空，非垢非淨，名爲不動。念處旣爾，餘品例然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a0301">不斷煩惱，而入涅槃，是爲宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a0401">六，訶染淨未融失<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>。肇曰：七使、九結，惱亂群生，名爲煩惱。
<lb ed="ZW" n="0231a05"/>煩惱眞性，卽是涅槃。慧力強者，觀煩惱卽是入涅槃，不待斷而後
<lb ed="ZW" n="0231a06"/>入也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a0701">若能如是坐者，佛所印可。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a0801">此三，結也。肇曰：此平等法坐，佛所印可。豈若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>仁者有待
<lb ed="ZW" n="0231a09"/>之坐乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1001">時我，世尊！聞是語已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231003" n="0231003"/>，嘿然而止，不能加報。故我不任詣
<lb ed="ZW" n="0231a11"/>彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1201">此四，結不堪也。肇曰：理出意外，莫知所對。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1301">佛吿大目揵連：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1401">文二。此初，命也。目揵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231004" n="0231004"/>連，此云採菽，姓也，輔相之族。
<lb ed="ZW" n="0231a15"/>字拘律陀，此樹名也。禱樹求之，因以名也。肇曰：弟子中神通
<lb ed="ZW" n="0231a16"/>第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231005" n="0231005"/>一。生曰：夫人才有長短，所能不同。舍利弗自可不能，餘何
<lb ed="ZW" n="0231a17"/>必然？故不抑之而不吿也。復得因以廣維摩詰之美。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a1801">目連白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0231a1901">二，辭也。文四，如前。此初也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0231a2001">所以者何？憶念我昔入毗耶離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231006" n="0231006"/>大城，於裡巷中，爲諸居士
<lb ed="ZW" n="0231a21"/>說法。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="ZW" n="0232a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0101">此二，不堪之由。此說小乘無常等法也。肇曰：當是說有爲善
<lb ed="ZW" n="0232a02"/>法，施戒之流也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a0301">時維摩詰來謂我言：唯！<name role="" type="person">大目連</name>！爲白衣居士說法，不當如仁
<lb ed="ZW" n="0232a04"/>者所說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0501">此三，辨所彈事。文三：初、訶僞，次、示眞，後、訶益。此初，總
<lb ed="ZW" n="0232a06"/>訶。「不當」，此順方言，應云「仁者所說不當」。法唯一實，餘二非
<lb ed="ZW" n="0232a07"/>眞，故云不當。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a0801">夫說法者，當如法說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a0901">此示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232001" n="0232001"/>眞也。文二：初、理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232002" n="0232002"/>本無說，二、示說方軌。前中又
<lb ed="ZW" n="0232a10"/>三：標、釋、結也。此初，標也。肇曰：法，謂一相眞實法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1101">法無衆生，離衆生垢故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1201">二，釋法。此初，約無我明實相義。肇曰：自此下辨眞法義也。
<lb ed="ZW" n="0232a13"/>夫存衆生，則垢眞法。若悟法無衆生，則其垢自離。又解：此明法
<lb ed="ZW" n="0232a14"/>性本無衆生，不同二乘斷衆生相也。下三句類然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1501">法無有我，離我垢故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1601">生曰：我者自在，言主耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a1701">法無壽命，離生死故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a1801">肇曰：生死，命之始終耳。始終旣離，則壽命斯無。諸言離者，
<lb ed="ZW" n="0232a19"/>皆空之別名也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a2001">法無有人，前後際斷故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0232a2101">肇曰：天生萬物，以人爲貴。始終不改，謂之人。故外道以人
<lb ed="ZW" n="0232a22"/>名神，謂始終不變。若法前後際斷，則新新不同。新新不同，則無
<lb ed="ZW" n="0232a23"/>不變之者。無不變之者，則無復人矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0232a2401">法常寂然，滅諸相故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0233a" n="0233a"/>
<lb ed="ZW" n="0233a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0101">此下約法空辨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233001" n="0233001"/>實相義也。法性常寂，無生滅相也。不同小
<lb ed="ZW" n="0233a02"/>乘妄執有爲，有生異滅相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0301">法離於相，無所緣故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0401">肇曰：緣，心緣也。相，心之影響耳。夫有緣故有相，無緣故無
<lb ed="ZW" n="0233a05"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0601">法無名字，言語斷故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0701">名生於相，相空則名亡。肇曰：名生於言，言斷誰名？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a0801">法無有說，離覺觀故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a0901">執名相說，從覺觀生；假名相說，覺觀自離。肇曰：覺觀粗心，
<lb ed="ZW" n="0233a10"/>言語之本。眞法無相，故覺觀自離。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1101">法無形相，如虛空故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1201">肇曰：萬法萬形，萬形萬相。解曰：此明一法萬形，無定形故無
<lb ed="ZW" n="0233a13"/>形；亦一體多相，無定相故無相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1401">法無戲論，畢竟空故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1501">肇曰：眞境無言。凡有言論，皆是虛戲。妙絕言境，畢竟空也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1601">法無我所，離我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233002" n="0233002"/>所故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a1701">肇曰：上直明無我，此明無我所。自我之外，一切諸法，皆名我
<lb ed="ZW" n="0233a18"/>所。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a1901">法無分別，離諸識故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2001">妄法有相故，識有分別；眞法無相故，智無分別。肇曰：分別生
<lb ed="ZW" n="0233a21"/>於識。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a2201">法無有比，無相待故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2301">此下約絕待辨實相義。肇曰：諸法相待生，猶長短比而形。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0233a2401">法不屬因，不在緣故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0233a2501">妄法有生，故屬因緣；眞法無生，故不屬因緣。肇曰：前後相
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0234a" n="0234a"/>
<lb ed="ZW" n="0234a01"/>生，因也；現相助成，緣也。諸法要因緣相假，然後成立。若觀法不
<lb ed="ZW" n="0234a02"/>在緣，則法不屬因也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0301">法同法性，入諸法故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0401">隨事則相殊，悟理則同性。肇曰：諸法殊相，誰能遍入？遍入
<lb ed="ZW" n="0234a05"/>諸法者，其唯法性乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0601">法隨於如，無所隨故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0701">肇曰：法自無法，誰隨如者。以無所隨故，名隨如也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a0801">法住實際，諸邊不動故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a0901">肇曰：有邊故有動，無邊何所動。無邊之邊，謂之實際，此眞法
<lb ed="ZW" n="0234a10"/>之所住也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1101">法無動搖，不依六塵故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1201">肇曰：情依六塵，故有奔逸之動；法本無依，故無動搖。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1301">法無去來，常不住故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1401">肇曰：法若常住，則從未來到現在，從現在到過去。法一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>逕
<lb ed="ZW" n="0234a15"/>三世，則有去來也。以法不常住，故法無去<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>來也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a1601">法順<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234003" n="0234003"/>空，隨無相，應無作。法離好醜。法無增損。法無生
<lb ed="ZW" n="0234a17"/>滅。法無所歸。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a1801">肇曰：同三空。又解：實相性離，故不違三脫。性無分別，故離
<lb ed="ZW" n="0234a19"/>好醜、增損、生滅等也。卽體自眞，故無別歸趣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2001">法過眼、耳、鼻、舌、身、心。法無高下。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a2101">肇曰：超出常境，非六情之所及。法性平等，故無高下。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2201">法常住不動。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0234a2301">肇曰：眞法常定，賢聖不能移。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0234a2401">法離一切觀行。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0235a" n="0235a"/>
<lb ed="ZW" n="0235a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0101">肇曰：法本無相，非觀行之所見。見之者，其唯無觀乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0201">唯！<name role="" type="person">大目連</name>！法相如是，豈可說乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0301">此三，結也。肇曰：心觀不能及，豈況於言乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0401">夫說法者，無說無示。其聽法者，無聞無得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a0501">此下第二，示說方軌。文二：初、安住無說，次、爲物故說。初
<lb ed="ZW" n="0235a06"/>文有法、喩、結。能說如幻，故無說無示。聽者如幻，故無聞無得。
<lb ed="ZW" n="0235a07"/>肇曰：無說豈曰不言，謂能無其所說；無聞豈曰不聽，謂能無其所
<lb ed="ZW" n="0235a08"/>聞。故終日聞而未嘗聞也。示，謂說法示人。得，謂聞法所得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a0901">譬如幻士，爲幻人說法，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1001">喩也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1101">當建是意，而爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1201">結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1301">當了衆生根有利鈍，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1401">此第二，爲物故說。無名相中，假名相說。文三。此初，了根
<lb ed="ZW" n="0235a15"/>利鈍，隨病而化。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1601">善於知見，無所罣礙。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a1701">二，了法無相而隨物說相也。肇曰：說有不辨空者，由其於諸
<lb ed="ZW" n="0235a18"/>法無閡知見未悉善也。無閡知見，卽實相智也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a1901">以大悲心讚於大乘，念報佛恩，不斷三寶，然後說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2001">三，結說益也。肇曰：夫大悲所以建，大乘所以駕，佛恩所以
<lb ed="ZW" n="0235a21"/>報，三寶所以隆，皆由明瞭人根，善開實相。而目連備闕斯事，故以
<lb ed="ZW" n="0235a22"/>誨之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2301">維摩詰說是法時，八百居士發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2401">三，聞訶得益。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2501">我無此辯，是故不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2601">第四，結成不堪。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a27"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0235a2701">佛吿大迦葉：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a28"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0235a2801">文二，同上。此初，命也。迦葉，此云龜，亦曰飮光，皆取其明
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0236a" n="0236a"/>
<lb ed="ZW" n="0236a01"/>義。肇曰：迦葉，弟子中頭陀苦行第一，出婆羅門種，姓迦葉也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a0201">迦葉白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a0301">此下二，奉辭。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a0401">所以者何？憶念我昔於貧里而行乞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236001" n="0236001"/>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a0501">二，略明所以也。詣貧二意：一少欲故，二大悲故。亦以迦葉
<lb ed="ZW" n="0236a06"/>於弟子中，此二最勝，故訶也。生曰：大迦葉少欲行，頭陀中第一
<lb ed="ZW" n="0236a07"/>也。得滅盡三昧亦最勝。凡得滅盡定者，能爲人作現世福田也。
<lb ed="ZW" n="0236a08"/>其以自業，能使人得現法報，而貧有交切之苦，故以大悲心欲拔之
<lb ed="ZW" n="0236a09"/>也。乞食是其頭陀之業。又至貧里，有會少欲之跡。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a1001">時維摩詰來謂我言：唯！大迦葉！有慈悲心而不能普，捨豪
<lb ed="ZW" n="0236a11"/>富，從貧乞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a1201">此下第三，廣引彈事。文三：初、訶悲劣，二、明頭陀不眞，三、
<lb ed="ZW" n="0236a13"/>捐伏。此初也。迦葉因苦生悲，故不普。菩薩了生如幻，苦樂一
<lb ed="ZW" n="0236a14"/>如，等起大悲而無緣念，故能普也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0236a1501">迦葉！住平等法，應次行乞食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0236a1601">此二，約乞食示眞頭陀，明小乘頭陀不眞。頭陀，此云抖藪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236002" n="0236002"/>。
<lb ed="ZW" n="0236a17"/>小乘抖藪，其心不著房舍、臥具、湯藥四事，名爲頭陀。大乘頭陀抖
<lb ed="ZW" n="0236a18"/>藪，其心一切不著，不著生死，不住涅槃，生滅垢淨等，廣如《善住意
<lb ed="ZW" n="0236a19"/>天子經》明。於中文五：一、欲乞止貪法，二、入聚離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236003" n="0236003"/>染法，三、示
<lb ed="ZW" n="0236a20"/>正法食，四、結成法食，五、斥二乘也。此初四段，檢乞食心。若爲
<lb ed="ZW" n="0236a21"/>修定慧，資長法身，名眞頭陀。若爲愛養世報而乞食者，非抖藪也。
<lb ed="ZW" n="0236a22"/>住平等者，爲求平等法身。而乞食者，應觀無相，貧富一如，次第行
<lb ed="ZW" n="0236a23"/>乞，不應取貧富相，壞眞抖藪也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0237a" n="0237a"/>
<lb ed="ZW" n="0237a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0101">爲不食故，應行乞食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0201">法身不食。肇曰：不食卽涅槃法。涅槃無生死、寒暑、飢渴之
<lb ed="ZW" n="0237a03"/>患，其道平等，豈容分別？應以此平等心而行乞食，使因果不殊也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0401">爲壞和合相故，應取摶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237001" n="0237001"/>食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0501">壞五陰名法身。肇曰：五陰、摶食，俱和合相耳。壞五陰，名爲
<lb ed="ZW" n="0237a06"/>涅槃。應以此心而取摶食也。若然，則終日摶食，終日涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a0701">爲不受故，應受彼食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a0801">法身不受生死也。肇曰：不受亦涅槃法也。夫爲涅槃而行乞
<lb ed="ZW" n="0237a09"/>者，應以無受心而受彼食。若然，則終日受而未嘗受，是乃受也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1001">以空聚想，入於聚落。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a1101">此二，入聚離染法。旣爲法身，不受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237002" n="0237002"/>毒身，而乞食者，聚落
<lb ed="ZW" n="0237a12"/>六塵，能傷正觀；入聚乞食，何以獲全？故示聚落無相，眞空抖藪。
<lb ed="ZW" n="0237a13"/>文三：初、觀外聚，次、觀內根，三、結眞頭陀。此初也。肇曰：空聚，
<lb ed="ZW" n="0237a14"/>亦涅槃相也。凡入聚落，宜存此想。若然，則終日聚落，終日空聚
<lb ed="ZW" n="0237a15"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1601">所見色，與盲等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a1701">此二，觀內根頭陀也。見色如盲者，肇曰：二乘惡厭生死，怖畏
<lb ed="ZW" n="0237a18"/>六塵，故誡以等觀也。盲，謂不見美惡之異，非謂閉目也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a1901">所聞聲，與響等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2001">聲如幻也。肇曰：未有因谷響而致喜怒者也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a2101">所嗅香，與風等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2201">香如幻也。肇曰：香臭因風，風無香嗅也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0237a2301">所食味，不分別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0237a2401">味如幻也。什曰：法無定性，由分別取相，謂之爲味。若不分
<lb ed="ZW" n="0237a25"/>別時，則非味也。雖食，當如本相也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0238a" n="0238a"/>
<lb ed="ZW" n="0238a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0101">受諸觸，如智證。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0201">觸如幻也。肇曰：得盡智、無生智，自證成道，擧身柔軟快樂而
<lb ed="ZW" n="0238a03"/>不生著。身受諸觸，宜若此也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0401">知諸法如幻相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0501">法無定相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/>，隨心而變，故云如幻也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0601">無自性，無他性。本自不然，今則無滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a0701">三，結眞頭陀。若能知此六塵無自無他，不燃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>不滅，名眞頭
<lb ed="ZW" n="0238a08"/>陀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/>也。肇曰：諸法如幻，從因緣生，豈自他之可得也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a0901">迦葉！若能不捨八邪，入八解脫，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1001">此下三，示正法食。旣得食<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238004" n="0238004"/>已，應思禪悅法喜食也。文二：
<lb ed="ZW" n="0238a11"/>初、示法食，後、令施食。此初也。小乘捨八邪入八解脫爲禪悅，大
<lb ed="ZW" n="0238a12"/>乘不捨而入也。肇曰：八邪八解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238005" n="0238005"/>，本性常一。善觀八邪，卽入八
<lb ed="ZW" n="0238a13"/>解，曷爲捨邪更求解乎？若能如是者，名入解也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a1401">以邪相入正法，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1501">此法喜食也。小乘捨邪相入無相，大乘相、無相不二。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0238a16"/>若本性常一者，則邪正相入，不乖其相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a1701">以一食施一切，供養諸佛及衆賢聖，然後可食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0238a1801">此明悲施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238006" n="0238006"/>。肇曰：因誨以無礙施法也。若能等邪正，又能以
<lb ed="ZW" n="0238a19"/>一食等心施一切，然後自食。若得法身，則能實充足一切，如後「一
<lb ed="ZW" n="0238a20"/>鉢飯」也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0238a2101">如是食者，非有煩惱，非離煩惱；非入定意，非起定意；非住世
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0239a" n="0239a"/>
<lb ed="ZW" n="0239a01"/>間，非住涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a0201">四，明法食已，得法身益。文二。此先，明受施益。肇曰：有煩
<lb ed="ZW" n="0239a03"/>惱食，凡夫也。離煩惱食，二乘也。若能如上平等而食者，則是法
<lb ed="ZW" n="0239a04"/>身之食：非有煩惱而食，非離煩惱而食也。又定亂一如，世、出世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239001" n="0239001"/>
<lb ed="ZW" n="0239a05"/>等，平等法喜，同資法身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a0601">其有施者，無大福，無小福；不爲益，不爲損。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a0701">二，能施益。肇曰：若能等心受食，則有等敎；旣有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239002" n="0239002"/>等敎，則
<lb ed="ZW" n="0239a08"/>施主同獲平等。不計福之大小，己之損益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a0901">是爲正入佛道，不依聲聞。迦葉！若如是食，爲不空食人之施
<lb ed="ZW" n="0239a10"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1101">此五，結斥也。肇曰：平等法食，自利利人，故正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239003" n="0239003"/>入佛道，不
<lb ed="ZW" n="0239a12"/>依聲聞。又名眞應供，故不空施福也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1301">時我，世尊！聞說是語，得未曾有，卽於一切菩薩深起敬心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1401">此三，捐伏。始知菩薩頭陀行勝也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1501">復作是念：斯有家名、辯才、智慧乃能如是，其誰不發阿耨多羅
<lb ed="ZW" n="0239a16"/>三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1701">肇曰：時謂在家大士智辯尙爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239004" n="0239004"/>，其誰不發無上心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a1801">我從是來，不復勸人以聲聞、辟支佛行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a1901">肇曰：始知二乘之劣，不復以勸人也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a2001">是故不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0239a2101">四，結不堪也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0239a2201">佛吿須菩提：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0240a" n="0240a"/>
<lb ed="ZW" n="0240a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0101">肇曰：秦言善吉，弟子中解空第一。文二。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240001" n="0240001"/>初，命也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a0201">須菩提白佛言：世尊！我不堪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240002" n="0240002"/>任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0301">二，辭。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a0401">所以者何？憶念我昔入其舍，從乞食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a0501">二，略釋所以。生曰：須菩提得無諍三昧，人中第一也。維摩
<lb ed="ZW" n="0240a06"/>詰機辯難當，鮮有敢窺其門者。而須菩提旣有此定，又獨能詣之，
<lb ed="ZW" n="0240a07"/>跡入恃定矣。便有恃定之跡，而致詰者，豈不有爲然乎！又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240003" n="0240003"/>若
<lb ed="ZW" n="0240a08"/>善吉詣貧，貧無物施，心則有諍。今旣詣富，爲施不難，故順無諍行
<lb ed="ZW" n="0240a09"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a1001">時維摩詰取我鉢，盛滿飯，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a1101">此三，廣引彈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240004" n="0240004"/>事。文五：一、取鉢，二、訶詰，三、置鉢，四、安
<lb ed="ZW" n="0240a12"/>慰，五、聞益。此初也。生曰：維摩詰跡在居士，有吝惜之嫌。若未
<lb ed="ZW" n="0240a13"/>與食便詰之者，物或謂之然矣，故先取鉢盛滿飯也。而不授之者，
<lb ed="ZW" n="0240a14"/>恐須菩提得鉢便去，不盡言論勢也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0240a1501">謂我言：唯！須菩提！若能於食等者，諸法亦等；諸法等者，於
<lb ed="ZW" n="0240a16"/>食亦等。如是行乞，乃可取食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0240a1701">此下二，明訶詰。善吉入四禪定，不忤物心，名爲無諍；大士入
<lb ed="ZW" n="0240a18"/>實相定，萬法平等，名爲無諍。又善吉捨有觀空，名爲解空；大士有
<lb ed="ZW" n="0240a19"/>空平等，名爲解空。住此平等，名眞福田，乃可取食。文中有四：
<lb ed="ZW" n="0240a20"/>一、法食等，二、染淨等，三、邪正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240005" n="0240005"/>等，四、損益等。此初也。小乘
<lb ed="ZW" n="0240a21"/>內心見生死、涅槃苦樂不等，故外行乞食，見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240006" n="0240006"/>於貧富亦不等也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0241a" n="0241a"/>
<lb ed="ZW" n="0241a01"/>大士內住實相，苦樂平等，故外化無緣，大悲亦平等也。肇曰：萬法
<lb ed="ZW" n="0241a02"/>同相，准一可知。若於食等者，諸法亦等；諸法等者，於食亦等。以
<lb ed="ZW" n="0241a03"/>此行乞，乃可取食耳。曷爲捨貧從富，自生異相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241001" n="0241001"/>乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a0401">若須菩提不斷淫、怒、癡，亦不與俱；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a0501">此下二，明染淨等。文三：初、約無生四諦問，二、就人凡聖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241002" n="0241002"/>
<lb ed="ZW" n="0241a06"/>問，三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241003" n="0241003"/>、結成可食。初文四句，此初，了惑無生爲集諦。肇曰：斷
<lb ed="ZW" n="0241a07"/>淫、怒、癡，聲聞；淫、怒、癡俱，凡夫。大士觀淫、怒、癡卽是涅槃，故
<lb ed="ZW" n="0241a08"/>不斷不俱。若能如是者，乃可取食也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a0901">不壞於身，而隨一相；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1001">二，悟陰無相爲苦諦也。肇曰：萬物齊旨，是非同觀，一相也。
<lb ed="ZW" n="0241a11"/>然則身卽一相，豈待壞身滅體，然後謂之一相乎！身，五陰身也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a1201">不滅癡愛，起於明脫；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1301">三，漏卽無漏爲道諦也。肇曰：聲聞以癡曀智，故滅癡而明；以
<lb ed="ZW" n="0241a14"/>愛繫心，故愛解而脫。大士觀癡愛眞相卽是明脫，故不滅癡愛而起
<lb ed="ZW" n="0241a15"/>明脫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a1601">以五逆相而得解脫，亦不解不縛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a1701">四，縛本不生，今則無滅，爲滅諦也。肇曰：五逆眞相，卽是解
<lb ed="ZW" n="0241a18"/>脫，豈有縛脫之異耶！五逆，罪之尤者；解脫，道之勝者。若能卽五
<lb ed="ZW" n="0241a19"/>逆相而得解脫者，乃可取人之食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0241a2001">不見四諦，非不見諦；非得果，非不得果。非凡夫，非離凡夫
<lb ed="ZW" n="0241a21"/>法；非聖人，非不聖人。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0241a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0241a2201">此下二，就人凡聖問也。凡夫不見四諦；初果見諦；大士無見
<lb ed="ZW" n="0241a23"/>無不見，見第一義諦也。二乘有證有得，故得果；大士無所得，故非
<lb ed="ZW" n="0241a24"/>得果也。此則凡聖一如，豈有分別哉！</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0242a" n="0242a"/>
<lb ed="ZW" n="0242a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a0101">雖成就一切法，而離諸法相，乃可取食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a0201">此三，結眞福田可食也。肇曰：不捨惡法而從善，則一切諸法
<lb ed="ZW" n="0242a03"/>於何不成！諸法雖成而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242001" n="0242001"/>離其相，以離其相，美惡斯成矣。若能
<lb ed="ZW" n="0242a04"/>備如上說，乃可取食也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a0501">若須菩提不見佛，不聞法，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a0601">此下三，明邪正等。文三：初、總明背正，次、別明同邪，後、結
<lb ed="ZW" n="0242a07"/>令取食。此初也。肇曰：猶誨以平等也。夫願<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242002" n="0242002"/>能齊是非、一好
<lb ed="ZW" n="0242a08"/>醜者，雖復上同如來，不以爲尊；下等六師，不以爲卑。何則？天地
<lb ed="ZW" n="0242a09"/>一旨，萬物一觀。邪正雖殊，其性不二。豈有如來獨尊，而六師獨
<lb ed="ZW" n="0242a10"/>卑！若同彼六師，不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242003" n="0242003"/>見佛，不聞法，因其出家，隨其所墮，而不以
<lb ed="ZW" n="0242a11"/>爲異者，乃可取食也。蓋窮理盡性，極無方之說也。善惡反論而不
<lb ed="ZW" n="0242a12"/>爲其常，邪正同辯而不喪其眞，斯可謂平等正化，莫二之道乎。天
<lb ed="ZW" n="0242a13"/>台意云：已前證眞，故可食此，敬田也。此下爲同惡，故食卽悲田
<lb ed="ZW" n="0242a14"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a1501">彼外道六師：<name role="" type="person">富蘭那迦</name>葉、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a1601">此二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242004" n="0242004"/>，明同六師。肇曰：姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242005" n="0242005"/>迦葉，字<name role="" type="person">富蘭那</name>。其人起邪
<lb ed="ZW" n="0242a17"/>見，謂一切法斷滅性空，無君臣父子忠孝之道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a1801">末伽梨拘賒梨子、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a1901">肇曰：末伽梨，字也。拘賒梨，其母名也。其人起邪見，謂衆生
<lb ed="ZW" n="0242a20"/>苦樂，不因行得，自然爾耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0242a2101">那闍夜毗羅胝子、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0242a2201">肇曰：那闍夜，字也。毗羅胝，其母名也。其人謂道不須求，經
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0243a" n="0243a"/>
<lb ed="ZW" n="0243a01"/>生死劫數，苦盡自得，如轉縷丸於高山，縷盡自止，何假求也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0201"><name role="" type="person">阿耆多</name>翅舍欽婆羅、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0301">肇曰：<name role="" type="person">阿耆多</name>，字也。翅舍欽婆羅，粗弊衣名也。其人著弊衣，
<lb ed="ZW" n="0243a04"/>自拔髮，五熱炙身，以苦行爲道。謂今身倂受苦，後身常樂也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0501">迦羅鳩馱迦旃延、</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0601">肇曰：姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243001" n="0243001"/>迦旃延，字迦羅鳩馱。其人謂諸法亦有相亦無相
<lb ed="ZW" n="0243a07"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a0801">尼揵陀若提子等，是汝之師。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a0901">肇曰：尼揵陀，其出家總名也，如佛法出家名沙門。若提，母名
<lb ed="ZW" n="0243a10"/>也。其人謂罪福苦樂本有定因，要當必受，非行道所能斷也。此六
<lb ed="ZW" n="0243a11"/>師，佛未出世時，皆道王天竺也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a1201">因其出家，彼師所墮，汝亦隨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243002" n="0243002"/>墮，乃可取食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a1301">此三，結取食也。肇曰：若能同彼六師，不懷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243003" n="0243003"/>異想者，乃可
<lb ed="ZW" n="0243a14"/>取食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a1501">若須菩提入諸邪見，不到彼岸。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0243a1601">此下四，明損益等也。文三：初、明損益等，次、明福非益性，
<lb ed="ZW" n="0243a17"/>後、明罪非損性。此初也。肇曰：彼岸，實相岸也。惑者以邪見爲
<lb ed="ZW" n="0243a18"/>邪，彼岸爲正，故捨此邪見，適彼彼岸耳。邪見、彼岸，本性不殊，曷
<lb ed="ZW" n="0243a19"/>爲捨邪而適彼岸乎？是以入諸邪見不到彼岸者，乃可取食也。自
<lb ed="ZW" n="0243a20"/>「六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243004" n="0243004"/>師」已下，至乎「不得滅度」，類生逆談，以成大順。庶通心君
<lb ed="ZW" n="0243a21"/>子，有以標其玄旨，而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243005" n="0243005"/>遺其所以是也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0243a2201">住於八難，不得無難。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0244a" n="0244a"/>
<lb ed="ZW" n="0244a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0101">肇曰：夫見難爲難，必捨難而求無難也。若能不以難爲難，故
<lb ed="ZW" n="0244a02"/>能住於難；不以無難爲無難，故不得於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244001" n="0244001"/>無難也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244002" n="0244002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a0301">同於煩惱，離淸淨法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0401">肇曰：夫能悟惱非惱，雖惱而淨；若以淨爲淨，雖淨而惱。是以
<lb ed="ZW" n="0244a05"/>同惱而離淨者，乃所以常淨也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a0601">汝得無諍三昧，一切衆生亦得是定。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a0701">此下明福非益性。法性妙禪，定亂一旨。善吉、群生，不容有
<lb ed="ZW" n="0244a08"/>二。如不二也，則罪福無主，誰福非福？孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244003" n="0244003"/>墮不墮？故經云：非
<lb ed="ZW" n="0244a09"/>福田，非不福田；非應供養，非不應供養。肇曰：善吉之與群生，性
<lb ed="ZW" n="0244a10"/>常自一，曷爲善吉獨得，而群生不得乎？此明本不偏也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1101">其施汝者，不名福田。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1201">肇曰：我受彼施，令彼獲大福，故名福田耳。由大觀之，彼我不
<lb ed="ZW" n="0244a13"/>異，誰爲種者？誰爲田者？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1401">供養汝者，墮三惡道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1501">肇曰：五逆之損，供養之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244004" n="0244004"/>益，大觀正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244005" n="0244005"/>齊，未覺其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244006" n="0244006"/>異。
<lb ed="ZW" n="0244a16"/>若五逆而可墮，供養亦可墮也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0244a1701">爲與衆魔共一手，作諸勞侶。汝與衆魔及諸塵勞，等無有異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244007" n="0244007"/>，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0244a1801">此下三，明罪非損性。魔王者，誘人入生死也；法王者，化人住
<lb ed="ZW" n="0244a19"/>涅槃也。若生死、涅槃性平等者，魔佛二化，同一手也。旣曰爲同，
<lb ed="ZW" n="0244a20"/>等無異也。肇曰：旣爲其侶，安得有異？又曰：夫以無異，故能成其
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0245a" n="0245a"/>
<lb ed="ZW" n="0245a01"/>異也。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245001" n="0245001"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a0201">於一切衆生而有怨心，謗諸佛，毀於法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a0301">肇曰：怨親之心，毀譽之意，美惡一致，孰云其異？苟曰不異，
<lb ed="ZW" n="0245a04"/>亦何爲同？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a0501">不入衆數，終不得滅度。汝若如是，乃可取食。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a0601">夫見聖諦者，入聖衆數；斷煩惱者，得至滅度。實相無見無不
<lb ed="ZW" n="0245a07"/>見，故不入衆數；寂滅無得無不得，故不得滅度。若能如是住眞平
<lb ed="ZW" n="0245a08"/>等，此眞應供，乃可取食。肇曰：夫捨惡從善，人之常情耳。然是非
<lb ed="ZW" n="0245a09"/>經心，猶未免於累，是以等觀者以存善爲患，故捨善以求宗；以捨惡
<lb ed="ZW" n="0245a10"/>爲累，故卽惡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245002" n="0245002"/>而返本。然則卽惡有忘累之功，捨善有無染之勳，
<lb ed="ZW" n="0245a11"/>故知同善未爲得，同惡未爲失。淨名言意，似在此也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a1201">時我，世尊！聞此茫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245003" n="0245003"/>然，不識是何言，不知以何答。便置
<lb ed="ZW" n="0245a13"/>鉢，欲出其舍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a1401">此第三，置鉢也。天台云：進非其敬，退非其悲，故置<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245004" n="0245004"/>之也。
<lb ed="ZW" n="0245a15"/>肇曰：淨名言逆而理順，善吉似未思其言，故不識是何說，便置鉢而
<lb ed="ZW" n="0245a16"/>出也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0245a1701">維摩詰言：唯！須菩提！取缽勿懼。於意云何，如來所作化
<lb ed="ZW" n="0245a18"/>人，若以是事詰，寧有懼不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0245a1901">此下四，淨名安慰。文三：初慰問，次答，後釋。此初也。肇
<lb ed="ZW" n="0245a20"/>曰：淨名欲令善吉弘平等之道，無心以聽，美惡斯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245005" n="0245005"/>順。而善吉本
<lb ed="ZW" n="0245a21"/>不思其言，迷其所說，故復引喩以明也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0246a" n="0246a"/>
<lb ed="ZW" n="0246a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0101">我言不也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0201">此二，答也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0301">維摩詰言：一切諸法如幻化相，汝今不應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246001" n="0246001"/>有所懼也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0401">此三，釋也。文三：初標，次釋，後重釋也。肇曰：若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246002" n="0246002"/>於弟子
<lb ed="ZW" n="0246a05"/>中解空第一，旣知化之無心，亦知法之如化。以此而聽，曷爲而懼
<lb ed="ZW" n="0246a06"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a0701">所以者何？一切言說，不離是相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a0801">此二，釋也。肇曰：是相卽幻化相也。言說如化，聽亦如化，以
<lb ed="ZW" n="0246a09"/>化聽化，豈容有懼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1001">至於智者，不著文字，故無所懼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1101">肇曰：夫文字之作，生於惑取。法無可取，則文相自離。虛妄
<lb ed="ZW" n="0246a12"/>假名，智者不著。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1301">何以故？文字性離，無有文字，是則解脫。解脫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246003" n="0246003"/>相者，則諸
<lb ed="ZW" n="0246a14"/>法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1501">三，重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246004" n="0246004"/>釋也。肇曰：解脫，謂無爲眞解脫也。夫名生於不
<lb ed="ZW" n="0246a16"/>足，足則無名。故無有文字，是眞解脫也。「則諸法」者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246005" n="0246005"/>，肇曰：名
<lb ed="ZW" n="0246a17"/>生於法，法生於名。名旣解脫，故諸法同解也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a1801">維摩詰說是法時，二百天子得法眼淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a1901">此五，得益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a2001">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0246a2101">四，結不堪也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0246a2201">佛吿富樓那彌多羅尼子：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0247a" n="0247a"/>
<lb ed="ZW" n="0247a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0101">文二。此初，命也。肇曰：富樓那，字也，秦言滿願。彌多羅
<lb ed="ZW" n="0247a02"/>尼，其母名，秦言知識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247001" n="0247001"/>。通母<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247002" n="0247002"/>名爲字。弟子中辯才第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0301">富樓那白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0401">此二，辭。文四，此初也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0501">所以者何？憶念我昔於大林中，在一樹下，爲諸新學比丘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247003" n="0247003"/>
<lb ed="ZW" n="0247a06"/>說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a0701">二，略釋也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a0801">時維摩詰來謂我言：唯！富樓那！先當入定，觀此人心，然後
<lb ed="ZW" n="0247a09"/>說法。無以穢食，置於寶器。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a1001">三，廣引彈事。前訶目連說不稱理，此訶滿願不識根性。文
<lb ed="ZW" n="0247a11"/>七：一、說法失機，二、結過訶責，三、令識宿命，四、大志開發，五、更
<lb ed="ZW" n="0247a12"/>爲說法，六、得不退轉，七、尊者敬捐。初文四別，此初，勸觀心。心
<lb ed="ZW" n="0247a13"/>本性淨，不應以小乘穢法汚其本也。肇曰：大乘自法身已上，得無
<lb ed="ZW" n="0247a14"/>礙眞心，心智寂然，未嘗不定。以心常定，故能萬事普照，不假推
<lb ed="ZW" n="0247a15"/>求，然後知也。小乘心有限礙，又不能常定，凡所觀察，在定則見，
<lb ed="ZW" n="0247a16"/>出定不見。且聲聞定力深<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247004" n="0247004"/>者，見衆生根，極八萬劫耳；定力淺
<lb ed="ZW" n="0247a17"/>者，身數而已。大士所見，見及無窮。此新學比丘，根在大乘，應聞
<lb ed="ZW" n="0247a18"/>大道。而爲說小乘法，故誨其入定也。又曰：穢食充飢，小乘法也；
<lb ed="ZW" n="0247a19"/>盛無上寶，大乘器也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0247a2001">當知是比丘心之所念，無以琉璃同彼水精。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0247a2101">二，勸觀心念。念雖生滅，而性無生滅，此眞寶也。說生滅者，
<lb ed="ZW" n="0247a22"/>僞寶也。肇曰：當識其心念之根本，無令眞僞不辨也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0248a" n="0248a"/>
<lb ed="ZW" n="0248a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a0101">汝不能知衆生根原，無得發起以小乘法。彼自無瘡，勿傷之
<lb ed="ZW" n="0248a02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a0301">三，大乘信根稱本無瘡，示小乘法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248001" n="0248001"/>名爲傷也。肇曰：彼大乘
<lb ed="ZW" n="0248a04"/>之體自無瘡疣，無以小乘之刺損傷之也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a0501">欲行大道，莫示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248002" n="0248002"/>小徑，無以大海內於牛跡，無以日光等彼螢
<lb ed="ZW" n="0248a06"/>火。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a0701">四，總擧喩也。肇曰：大物當置大處，曷爲迴龍象於兔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248003" n="0248003"/>徑，
<lb ed="ZW" n="0248a08"/>注大海於牛跡乎？日光者，肇曰：明昧之殊，其喩若此，而欲等之
<lb ed="ZW" n="0248a09"/>者，何耶？有說大道法性，喩法身也；大海廣納，喩般若也；日光破
<lb ed="ZW" n="0248a10"/>闇，喩解脫也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a1101">富樓那！此比丘久發大乘心，中忘此意，如何以小乘法而敎導
<lb ed="ZW" n="0248a12"/>之？我觀小乘智慧微淺，猶如盲人，不能分別一切衆生根之利鈍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a1301">此二，「富樓那」下結過訶責也。肇曰：未得無生忍，心皆有退
<lb ed="ZW" n="0248a14"/>忘。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a1501">時維摩詰卽入三昧，令此比丘自識宿命，曾於五百佛所殖衆德
<lb ed="ZW" n="0248a16"/>本，迴向阿耨多羅三藐三菩提，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a1701">此三，令識宿命。肇曰：淨名將開其本意，故以定力令諸比丘
<lb ed="ZW" n="0248a18"/>暫識宿命，自知曾於五百佛所殖衆德本，曾已迴此功德向無上道。
<lb ed="ZW" n="0248a19"/>此其本意。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a2001">卽時豁然，還得本心。於是諸比丘稽首禮維摩詰足，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a2101">此四，大志開發，感恩致敬也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0248a2201">時維摩詰因爲說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0248a2301">此五，更爲說法。定力暫加，事不可久。欲令自悟，要因說法。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0249a" n="0249a"/>
<lb ed="ZW" n="0249a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0101">於阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249001" n="0249001"/>耨多羅三藐三菩提，不復退轉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0201">此六，聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249002" n="0249002"/>法悟理，於無上道獲不退也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0301">我念聲聞不觀人根，不應說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0401">此七，自念敬伏也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0501">是故不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0601">此四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a0701">佛吿<name role="" type="person">摩訶迦旃延</name>：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a0801">肇曰：迦旃延，南天竺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249003" n="0249003"/>婆羅門姓也。以本姓爲名，弟子中解
<lb ed="ZW" n="0249a09"/>義第一。有說迦旃延，此云文飾也。又云剃髮種也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1001">迦旃延白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1101">二，辭。文四。此初，辭也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249004" n="0249004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1201">所以者何？憶念昔者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249005" n="0249005"/>，佛爲諸比丘略說法要，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1301">二，略釋。文二。此初，佛先略說。肇曰：如來常略說有爲法
<lb ed="ZW" n="0249a14"/>無常、苦、空、無我，無爲法寂滅不動。此二言總一切法盡，故言
<lb ed="ZW" n="0249a15"/>「略」也。生曰：爲悟所津，若出由戶也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0249a1601">我卽於後敷演其義，謂無常義、苦義、空義、無我義、寂滅義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0249a1701">二，迦旃延廣演。義者，義理。小乘以無常等五爲理，大乘以
<lb ed="ZW" n="0249a18"/>一實相爲理。由悟此理，證道非餘，故云要也。肇曰：如來言說未
<lb ed="ZW" n="0249a19"/>嘗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249006" n="0249006"/>有心，故其所說法未嘗有相。迦旃延不喩玄旨，故於入室之
<lb ed="ZW" n="0249a20"/>後皆以相說也。何則？如來去常故說無常，非謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249007" n="0249007"/>是無常；去樂
<lb ed="ZW" n="0249a21"/>故言苦，非謂是苦；去實故言空，非謂是空；去我故言無我，非謂是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0250a" n="0250a"/>
<lb ed="ZW" n="0250a01"/>無我；去相故言寂滅，非謂是寂滅。此五者，可謂無言之敎、無相之
<lb ed="ZW" n="0250a02"/>談。而迦旃延造極不同，聽隨心異。聞無常，則取其流動；至聞寂
<lb ed="ZW" n="0250a03"/>滅，亦取其滅相。此言同旨異，迦旃延所以惑也。生曰：存旨而不
<lb ed="ZW" n="0250a04"/>在辭，故曰演其義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a0501">時維摩詰來謂我言：唯！迦旃延！無以生滅心行說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250001" n="0250001"/>實相
<lb ed="ZW" n="0250a06"/>法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a0701">此三，廣引彈事。文三：初、總訶，次、示眞，後、得益。此初也。
<lb ed="ZW" n="0250a08"/>見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250002" n="0250002"/>法生滅，小乘義也。悟生滅本不生滅，實相義也。肇曰：心者
<lb ed="ZW" n="0250a09"/>何也？惑相所生。行者何也？造用之名。夫有形必有影，有相必
<lb ed="ZW" n="0250a10"/>有心；無形故無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250003" n="0250003"/>影，無相故無心。然則心隨事轉，行因用起。見
<lb ed="ZW" n="0250a11"/>法生滅，故心有生滅；悟法無生，則心無生滅。迦旃延聞無常義，謂
<lb ed="ZW" n="0250a12"/>法有生滅之相。法有生滅之相，故影響其心，同於生滅也。夫實相
<lb ed="ZW" n="0250a13"/>幽深，妙絕常境，非有心之所知，非辯者之能言，如何以生滅心行而
<lb ed="ZW" n="0250a14"/>欲說乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a1501">迦旃延！諸法畢竟不生不滅，是無常義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a1601">此二，示眞實相義也。此下五義破執，名殊而實相之理一也。
<lb ed="ZW" n="0250a17"/>肇曰：小乘觀法生滅爲無常義，大乘以不生不滅爲無常義。無常名
<lb ed="ZW" n="0250a18"/>同，而幽致超絕。生曰：夫言無常者，據事滅驗之也。終苟有滅，始
<lb ed="ZW" n="0250a19"/>無然乎？始若果然，則生非定矣。生不定生，滅孰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250004" n="0250004"/>定哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0250a2001">五受陰洞達，空無所起，是苦義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0250a2101">肇曰：有漏五陰，受染生死，名受陰也。小乘以受陰起則衆苦
<lb ed="ZW" n="0250a22"/>生，爲苦義。大乘通達受陰，內外常空，本自無起，誰生苦者？此眞
<lb ed="ZW" n="0250a23"/>苦義。大經云：凡夫有苦無諦，二乘有苦有諦，菩薩解苦無苦而有
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0251a" n="0251a"/>
<lb ed="ZW" n="0251a01"/>眞諦。餘義例此可見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a0201">諸法究竟無所有，是空義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a0301">肇曰：小乘觀法緣起，內無眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251001" n="0251001"/>主，爲空義。雖能觀空，而於
<lb ed="ZW" n="0251a04"/>空未能都泯，故不究竟。大乘在有不有，在空不空，理無不極，所以
<lb ed="ZW" n="0251a05"/>究竟空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251002" n="0251002"/>義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a0601">於我、無我而不二，是無我義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a0701">肇曰：小乘以封我爲累，故尊於無我。無我旣尊，則於我爲二。
<lb ed="ZW" n="0251a08"/>大乘是非齊旨，二者不殊，爲無我義也。又曰：諸義例此，亦同不
<lb ed="ZW" n="0251a09"/>二，爲實相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1001">法本不然，今則無滅，是寂滅義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1101">肇曰：小乘以三界熾然，滅之以求無爲。夫熾然旣形，滅名以
<lb ed="ZW" n="0251a12"/>生。大乘觀法本自不然，今何所滅？不然不滅，乃眞寂滅也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1301">說是法時，彼諸比丘心得解脫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1401">此三，得益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1501">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1601">四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a1701">佛吿阿那律：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a1801">肇曰：阿那律，秦言「如意」，刹利種也，弟子中天眼第一。又云
<lb ed="ZW" n="0251a19"/>「無滅」，一燈照佛，九十劫來善根不滅。今得天眼第一，又常受如
<lb ed="ZW" n="0251a20"/>意報，故生刹利種，乃至得道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a2101">阿那律白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0251a2201">二，辭。文四。此初也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0251a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0251a2301">所以者何？憶念我昔於一處經行。時有梵王，名曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0251003" n="0251003"/>嚴淨，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0252a" n="0252a"/>
<lb ed="ZW" n="0252a01"/>與萬梵俱放<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252001" n="0252001"/>淨光明，來詣我所，稽首作禮，問我言：幾何，阿那
<lb ed="ZW" n="0252a02"/>律！天眼所見？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a0301">二，略釋。文二。此初，梵王問也。阿那律修證天眼，梵王業
<lb ed="ZW" n="0252a04"/>報天眼，欲比其優劣，故致問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a0501">我卽答言：仁者！吾見此釋迦牟尼佛土三千大千世界，如觀掌
<lb ed="ZW" n="0252a06"/>中菴摩勒果。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a0701">二，阿那律答也。肇曰：時手執此果故，卽以爲喩也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a0801">時維摩詰來謂我言：唯！阿那律！天眼所見爲作相耶？無作
<lb ed="ZW" n="0252a09"/>相耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a1001">此下三，廣引。文五：一、難僞，二、受屈，三、問眞，四、申述
<lb ed="ZW" n="0252a11"/>，五、發心。初文二：先雙定，後雙難。此初，定也。《吳本》云：爲受
<lb ed="ZW" n="0252a12"/>相耶？無受相耶？此難意云：天眼所見爲取相耶？爲不取相耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252002" n="0252002"/>？
<lb ed="ZW" n="0252a13"/>小乘依俗禪得天眼，故取相見；大乘依實相定得天眼，故見而不取
<lb ed="ZW" n="0252a14"/>相也。肇曰：三界報身，六情諸根從結業起，名爲有作相也。法身
<lb ed="ZW" n="0252a15"/>出三界，六情諸根不由結業生，名爲無作相。夫以有作，故有所不
<lb ed="ZW" n="0252a16"/>作。以法身無作，故無所不作。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a1701">假使作相，則與外道五通等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a1801">此二，難也。二乘依四禪得五通，與外道等也。肇曰：外道修
<lb ed="ZW" n="0252a19"/>俗禪得五通，然不能出凡夫見聞之境也。此有作相也，欲等之乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0252a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0252a2001">若無作相，卽是無爲，不應有見。</p></cb:div><anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2001" n="0252a2001"/><anchor xml:id="beg0252a2001" n="0252a2001"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0252a2001"/>
<lb ed="ZW" n="0252a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0252a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0252a2101" n="0252a2101"/><anchor xml:id="beg0252a2101" n="0252a2101"/>若菩薩實相三昧得眞天眼，所見十方皆是無爲，不應有分別之見。<anchor xml:id="end0252a2101"/>
<lb ed="ZW" n="0252a22"/>肇曰：若無作相，卽是法身無爲之相，豈容見聞近遠之言。天
<lb ed="ZW" n="0252a23"/>台云：二乘依四禪得五通，則與外道等。若觀四諦斷惑擇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0252003" n="0252003"/>滅無
<lb ed="ZW" n="0252a24"/>爲，雖異外道，則無有見。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0253a" n="0253a"/>
<lb ed="ZW" n="0253a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0101">世尊！我時默然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0201">二，受屈也。肇曰：欲言作相，則同<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253001" n="0253001"/>外道；欲言無作，則違<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253002" n="0253002"/>
<lb ed="ZW" n="0253a03"/>前見意。故不知所答。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0401">彼諸梵聞其言，得未曾有，卽爲作禮而問曰：世孰有眞天眼者？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0501">此三，梵王歎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253003" n="0253003"/>問。肇曰：諸梵謂天眼正以徹視遠見爲理，而
<lb ed="ZW" n="0253a06"/>淨名致詰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253004" n="0253004"/>殊違本途，疑有眞異，故致斯問者也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a0701">維摩詰言：有佛世尊得眞天眼，常在<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253005" n="0253005"/>三昧，悉見諸佛國，不
<lb ed="ZW" n="0253a08"/>以二相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a0901">此四，答眞也。肇曰：眞天眼，謂如來法身無相之目也。幽燭
<lb ed="ZW" n="0253a10"/>微形，巨細兼睹；萬色彌曠，有若目前。未嘗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253006" n="0253006"/>不見而未嘗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0253007" n="0253007"/>有
<lb ed="ZW" n="0253a11"/>見，故無眼、色之二相。二乘在定則見，出定不見；如來未嘗不見，
<lb ed="ZW" n="0253a12"/>故常在三昧也。叡曰：如來天眼，入佛眼中，雖緣無緣，故不以二
<lb ed="ZW" n="0253a13"/>相。有說不以淨穢二相，有說不以動寂二相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1401">於是嚴淨梵王及其眷屬五百梵天，皆發阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="ZW" n="0253a15"/>心。禮維摩詰足已，忽然不現。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a1601">此五，聞勝發心。肇曰：其所發明，成立若此。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1701">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a1801">四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a1901">佛吿優波離：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0253a2001">秦言「上首」，弟子中持律第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0253a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0253a2101">優波離白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0254a" n="0254a"/>
<lb ed="ZW" n="0254a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0101">二，辭。文四。初辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a0201">所以者何？憶念昔者，有二比丘犯律行，以爲恥，不敢問佛。
<lb ed="ZW" n="0254a03"/>來問我言：唯！優波離！我等犯律，誠以爲恥，不敢問佛。願解疑
<lb ed="ZW" n="0254a04"/>悔，得免斯咎。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0501">二，略釋。文二：初來問，後爲解。此初也。肇曰：愧其所犯，
<lb ed="ZW" n="0254a06"/>不敢問佛。以優波離持律第一，故從問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a0701">我卽爲其如法解說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a0801">二，爲解。持律有二：一、法身性淨之律，二、陰身身口之律。
<lb ed="ZW" n="0254a09"/>今<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254001" n="0254001"/>優波離持身口之律，見罪生滅，壞法身無相之律，故爲訶也。
<lb ed="ZW" n="0254a10"/>肇曰：如法，謂依戒律決其罪之輕重，示其悔過法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a1101">時維摩詰來謂我言：唯！優波離！無重增此二比丘罪。當直
<lb ed="ZW" n="0254a12"/>除滅，勿擾其心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a1301">此三，廣引。中文二：初、彈訶，二、二比丘歎伏。初訶文六：
<lb ed="ZW" n="0254a14"/>初、直訶勸，二、解釋所以，三、引證，四、問答，五、分別，六、結成。
<lb ed="ZW" n="0254a15"/>此卽初訶無重增，兼勸直滅。小乘以犯戒爲罪生，大乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0254002" n="0254002"/>以取相
<lb ed="ZW" n="0254a16"/>爲罪生。旣令見罪懺悔，是名重增。又二比丘迷於實相，妄見罪
<lb ed="ZW" n="0254a17"/>生；今來懺悔，又見罪滅。重增滅見，故云重增。肇曰：二比丘旣犯
<lb ed="ZW" n="0254a18"/>律行，疑悔情深，方重結其罪，則封累彌厚；封累彌厚，則罪垢彌增。
<lb ed="ZW" n="0254a19"/>當直說法空，令悟罪不實，封累情除，則罪垢斯滅矣。天台云：懺悔
<lb ed="ZW" n="0254a20"/>法有三：一者戒門，依律法懺是；二功德門，謂禮佛、誦經般舟方等
<lb ed="ZW" n="0254a21"/>道場法是；三無生門，令悟罪性空，若達罪性與福無異是也。今淨
<lb ed="ZW" n="0254a22"/>名示此無生懺也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0254a2301">所以者何？彼罪性不在內，不在外，不在中間。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0254a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0254a2401">此二，解釋也。肇曰：夫罪累之生，因緣所成；求其實性，不在
<lb ed="ZW" n="0254a25"/>三處。如煞因彼我，彼我卽內外也。自我卽非煞，自彼亦非煞。彼
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0255a" n="0255a"/>
<lb ed="ZW" n="0255a01"/>我旣非，豈在中間！衆緣所成，尋之悉虛也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a0201">如佛所說，心垢故衆生垢，心淨故衆生淨。心亦不在內，不在
<lb ed="ZW" n="0255a03"/>外，不在中間。如其心然<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255001" n="0255001"/>，罪垢亦然，諸法亦然，不出於如。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a0401">此三，引佛語證。文有引、有釋、有結、有類也。肇曰：逆知其
<lb ed="ZW" n="0255a05"/>本也。夫執本以知其末，守母以見其子。佛言衆生垢淨皆由心起，
<lb ed="ZW" n="0255a06"/>求心之本不在三處。心旣無在，罪垢可知也。「諸法亦然」者，肇
<lb ed="ZW" n="0255a07"/>曰：萬法云云，皆由心起，豈獨垢淨之然哉！故諸法亦然，不離於
<lb ed="ZW" n="0255a08"/>如。如，謂如本相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a0901">如優波離以心相得解脫時，寧有垢不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1001">此四，問答，比小明大也。文有問、答、釋三。肇曰：得解脫時，
<lb ed="ZW" n="0255a11"/>謂其初成羅漢得第九解脫。爾時心冥一義，無復心相。欲以其心，
<lb ed="ZW" n="0255a12"/>類明衆生心，故先定其言也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1301">我言：不也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1401">二，答也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1501">維摩詰言：一切衆生心相無垢，亦復如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1601">三，比釋也。肇曰：群生心相，如心解相。生曰：衆生心相無
<lb ed="ZW" n="0255a17"/>垢，理不得異。但見與不見爲殊耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a1801">唯！優波離！妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255002" n="0255002"/>是垢，無妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255003" n="0255003"/>是淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a1901">此五，分別本性無垢。文三：初、明妄垢非垢，次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0255004" n="0255004"/>、明諸法不
<lb ed="ZW" n="0255a20"/>住，後、明內心妄見。此初也。生曰：垢實無也，在妄想中是垢耳。
<lb ed="ZW" n="0255a21"/>若無妄想，垢卽淨也。妄想者，妄分別之想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0255a2201">顚倒是垢，無顚倒是淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0255a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0255a2301">倒心見垢，離倒則非垢。生曰：見正轉也。見轉於內，則妄分
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0256a" n="0256a"/>
<lb ed="ZW" n="0256a01"/>別外事也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a0201">取我是垢，不取我是淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a0301">取我卽著垢，離我則無垢也。肇曰：見罪則存我也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a0401">優波離！一切法生滅不住，如幻、如電。諸法不相待，乃至一
<lb ed="ZW" n="0256a05"/>念不住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a0601">二，明諸法不住，故無自性。肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256001" n="0256001"/>：成前無相常淨義也。諸
<lb ed="ZW" n="0256a07"/>法如電，新新不停，一起一滅，不相待也。彈指頃有六十念過，諸法
<lb ed="ZW" n="0256a08"/>乃無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256002" n="0256002"/>一念頃住，況欲久停。無住則如幻，如幻則不實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256003" n="0256003"/>，不實則
<lb ed="ZW" n="0256a09"/>爲空，空則常淨。然則物物斯淨，何有罪累於我哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1001">諸法皆妄見，如夢、如焰、如水中月、如鏡中像，以妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256004" n="0256004"/>生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a1101">此三，明妄見也。肇曰：上明外法不住，此明內心妄見。俱辨
<lb ed="ZW" n="0256a12"/>空義，內外爲異耳。夫以見妄，故所見不實；所見不實，故無相常淨
<lb ed="ZW" n="0256a13"/>也。上二喩取其速滅，此四喩取其妄想也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1401">其知此者，是名奉律。其知此者，是名善解。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a1501">此六，結也。若能悟罪無生，知心不住，是名眞解，奉持法身無
<lb ed="ZW" n="0256a16"/>相之律<anchor xml:id="nkr_note_orig_0256005" n="0256005"/>也。肇曰：若能知此乃名善解。不知此法而稱持律第一
<lb ed="ZW" n="0256a17"/>者，何耶？今知優波離謬敎意也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0256a1801">於是二比丘言：上智哉！是優波離所不及，持律之上而不能
<lb ed="ZW" n="0256a19"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0256a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0256a2001">此下第二，歎伏。文三：初、比丘歎，二、尊者伏過，三、比丘發
<lb ed="ZW" n="0256a21"/>心。此初，歎也。肇曰：二比丘悟罪常淨，無復疑悔，故致斯歎。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0257a" n="0257a"/>
<lb ed="ZW" n="0257a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0101">我答言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257001" n="0257001"/>：自捨如來，未有聲聞及菩薩能制其樂說之辯。其智
<lb ed="ZW" n="0257a02"/>慧明達爲若此也！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0301">二，歎伏也。自佛已還，無能制其大乘妙辯，況我持律哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0401">時二比丘疑悔卽除，發阿耨多羅三藐三菩提心，作是願言：令
<lb ed="ZW" n="0257a05"/>一切衆生皆得是辯。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0601">三，明除疑發心。法身妙律，諸佛所持。悟解除疑，因之發趣。
<lb ed="ZW" n="0257a07"/>什曰：有罪則憂怖自生，罪無則疑悔自滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a0801">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a0901">此四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1001">佛吿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257002" n="0257002"/>羅睺羅：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1101">肇曰：羅睺羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257003" n="0257003"/>，秦言「覆障」。六年爲母胎所障，因以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257004" n="0257004"/>爲
<lb ed="ZW" n="0257a12"/>名。弟子中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257005" n="0257005"/>持戒第一。又云密行第一。故《法華經》云：羅睺羅
<lb ed="ZW" n="0257a13"/>密行，唯我能證知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1401">羅睺羅白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1501">二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257006" n="0257006"/>，辭。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0257a1601">所以者何？憶念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257007" n="0257007"/>昔時，毗耶離諸長者子來詣我所，稽首作
<lb ed="ZW" n="0257a17"/>禮，問我言：唯！羅睺羅！汝佛之子，捨轉輪王位，出家爲道。其出
<lb ed="ZW" n="0257a18"/>家者，有何等利？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0257a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0257a1901">此下二，略釋。文二。此初，問也。諸長者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0257008" n="0257008"/>子心慕出家，父
<lb ed="ZW" n="0257a20"/>母所制。睹羅睺羅捨轉輪王十善之化而剃落從道，必有大利，勝在
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0258a" n="0258a"/>
<lb ed="ZW" n="0258a01"/>家修，故從而問焉。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a0201">我卽如法爲說出家功德之利。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a0301">二，答也。出家有二：一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258001" n="0258001"/>者，深厭生死，樂求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258002" n="0258002"/>涅槃，有證
<lb ed="ZW" n="0258a04"/>有得，有利可說，名爲小乘；二者，悟三界如幻，無生無滅，無證無
<lb ed="ZW" n="0258a05"/>得，無利可說，此名大乘。今羅睺羅謬讚小乘涅槃之利，旣有利可
<lb ed="ZW" n="0258a06"/>說，非密行也。未若大乘不取不捨，無得無證，無利可說，眞密行
<lb ed="ZW" n="0258a07"/>也。生曰：世榮雖樂，難可久保。出家之理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258003" n="0258003"/>，長樂無爲。豈可同
<lb ed="ZW" n="0258a08"/>年語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258004" n="0258004"/>其優劣哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a0901">時維摩詰來謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258005" n="0258005"/>我言：唯！羅睺羅！不應說出家功德之利。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1001">此下三，廣引彈事。文五：一、訶不應說，二、解釋所以，三、示
<lb ed="ZW" n="0258a11"/>眞出家，四、結眞出家，五、勸修眞出家。此初，總訶也。體本法
<lb ed="ZW" n="0258a12"/>身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258006" n="0258006"/>，三界如幻，不生不滅，名爲出家。此則損益兩亡，無利可說，
<lb ed="ZW" n="0258a13"/>故訶不應也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a1401">所以者何？無利無功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258007" n="0258007"/>，是爲出家。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1501">二，徵釋所以。文二。此初，略釋也。肇曰：夫出家之意，妙存
<lb ed="ZW" n="0258a16"/>無爲。無爲之道，豈容有功德利乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0258a1701">有爲法者，可說有利有功德。夫出家者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0258008" n="0258008"/>爲無爲法，無爲法
<lb ed="ZW" n="0258a18"/>中，無利無功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0258a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0258a1901">次二，廣釋也。第一義諦名法性無爲，森羅萬像同歸此理。悟
<lb ed="ZW" n="0258a20"/>此理者，無得無證，名眞出家。非二乘擇滅有得證者，名出家也。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0259a" n="0259a"/>
<lb ed="ZW" n="0259a01"/>肇曰：夫有無爲之果，必有無爲之因。因果同相，自然之道也。出
<lb ed="ZW" n="0259a02"/>家爲無爲，卽無爲之因也。無爲無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259001" n="0259001"/>利無功德，當知出家亦然矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a0301">唯！羅睺羅！夫出家者無彼無此，亦無中間。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a0401">此三，示眞出家。肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259002" n="0259002"/>：上直明出家之義，自下明出家之事。
<lb ed="ZW" n="0259a05"/>雖云其事，然是無事事耳。則出家者以去累爲志，無爲爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259003" n="0259003"/>心。
<lb ed="ZW" n="0259a06"/>以心無爲，故所造衆德皆無爲也。文三。此初，內證德也。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0259a07"/>僞出家者惡此生死，尊彼涅槃，故有中間三處之異。眞出家者遣萬
<lb ed="ZW" n="0259a08"/>累，忘彼此，豈有是非三處之殊哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a0901">離六十二見，處於涅槃。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1001">肇曰：旣無彼此，則離衆邪見，同涅槃也。「六十二見」者，《大
<lb ed="ZW" n="0259a11"/>品》云：外道依過去計神及世間常無常等四見，依未來世計神及世
<lb ed="ZW" n="0259a12"/>間邊無邊等四見，依涅槃計有如來無如來等四見，依此十二見歷五
<lb ed="ZW" n="0259a13"/>陰成六十見。又計身與神一斷見，身與神異常見，爲六十二見也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1401">智者所受，聖所行處。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1501">肇曰：賢智聞之而從，衆聖履之而通，可謂眞出家之道乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1601">降伏衆魔，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a1701">此二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259004" n="0259004"/>，約降魔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259005" n="0259005"/>顯德。見實相則蘊魔自空，蘊空則諸魔自
<lb ed="ZW" n="0259a18"/>伏。肇曰：衆魔者，四魔也。正道旣夷，邪逕自塞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0259a1901">度五道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0259a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0259a2001">肇曰：五道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0259006" n="0259006"/>，非無爲之路。又云：生死五道，性是涅槃，故名
<lb ed="ZW" n="0259a21"/>度。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0260a" n="0260a"/>
<lb ed="ZW" n="0260a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0101">淨五眼，得五力，立五根，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0201">體實相則垢曀永亡，曀亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260001" n="0260001"/>則五眼自淨，五力、五根亦自然增
<lb ed="ZW" n="0260a03"/>長。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0401">不惱於彼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0501">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260002" n="0260002"/>：道超事外，與物無逆，何惱之有？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0601">離衆雜惡，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0701">肇曰：俗善雖善，由雜不善。道法眞淨，故純善不雜也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a0801">摧諸外道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a0901">三，伏外道也。肇曰：日月不期去闇，而闇自除；出家不期摧外
<lb ed="ZW" n="0260a10"/>道，外道自消。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1101">超越假名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1201">肇曰：萬事萬名，虛假以生。道在眞悟，故超假名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1301">出淤泥，無繫著。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1401">肇曰：出生死愛見之淤泥，無出家受道之繫著。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1501">無我所，無所受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1601">肇曰：出家本乎無我，離著則諸受永亡。肇曰：無受也，欲受、
<lb ed="ZW" n="0260a17"/>我受、戒受、見受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a1801">無擾亂，內懷喜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a1901">肇曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260003" n="0260003"/>：夫擾亂出於多求，憂苦生於不足。出家寡欲，擾亂斯
<lb ed="ZW" n="0260a20"/>無，道法內充，故懷喜有餘。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a2101">護彼意，隨禪定，離衆過<anchor xml:id="nkr_note_orig_0260004" n="0260004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0260a2201">住實相則不忤物心，不違禪定，生滅不起，焉有過患哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0260a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0260a2301">若能如是，是眞出家。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0261a" n="0261a"/>
<lb ed="ZW" n="0261a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0101">此四，結眞出家。肇曰：若能不違上說，乃應出家之道，非存利
<lb ed="ZW" n="0261a02"/>之所能也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0301">於是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261001" n="0261001"/>維摩詰語諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261002" n="0261002"/>長者子：汝等於正法中，宜共出家。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0401">此五，形旣緣礙，勸心出家也。文四：一勸，二辭，三釋勸意，四
<lb ed="ZW" n="0261a05"/>得意出家。此初，勸悟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261003" n="0261003"/>理出家也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0601">所以者何？佛世難値。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0701">肇曰：淨名知其不得出家而勸之者，欲發無上道心耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a0801">諸長者子言：居士！我聞佛言，父母不聽，不得出家。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a0901">二，不悟勸意，辭有礙也。肇曰：非不欲出家，不敢違親耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1001">維摩詰言：然。汝等便發阿耨多羅三藐三菩提心，是卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261004" n="0261004"/>出
<lb ed="ZW" n="0261a11"/>家，是卽具足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1201">三，釋勸意。肇曰：雖爲白衣，能發無上心者，便爲出家，具足
<lb ed="ZW" n="0261a13"/>戒行矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1401">爾時，三十二長者子皆發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1501">四，得意心發。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1601">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1701">此四，結辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a1801">佛吿阿難<anchor xml:id="nkr_note_orig_0261005" n="0261005"/>：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a1901">肇曰：阿難，秦言「歡喜」，弟子中總持第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0261a2001">阿難白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0261a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0261a2101">二，辭。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0262a" n="0262a"/>
<lb ed="ZW" n="0262a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a0101">所以者何？憶念昔時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262001" n="0262001"/>，世尊身小有疾，當用牛乳。我卽持
<lb ed="ZW" n="0262a02"/>鉢，詣大婆羅門家門下立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a0301">此二，略釋所以。叡曰：現身有疾者，亦不可一途而論，特以淺
<lb ed="ZW" n="0262a04"/>識之流取信耳。因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262002" n="0262002"/>於如來身而起劣相，故彰阿難不達，使惑同
<lb ed="ZW" n="0262a05"/>衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262003" n="0262003"/>人。淨名高訶，以開法身之唱，使見形之徒，悟應感難期<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262004" n="0262004"/>，
<lb ed="ZW" n="0262a06"/>無方莫測<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262005" n="0262005"/>。兼寄跡取乳，除彼貪求，假過阿難，以明小乘之劣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a0701">時維摩詰來謂我言：唯！阿難！何爲晨朝持鉢住此？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a0801">此三，廣引彈事。文三：初、問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262006" n="0262006"/>乞意，二、訶彈，三、恥愧。初
<lb ed="ZW" n="0262a09"/>中文二。此初，問也。生曰：晨朝非乞食時，必有以也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1001">我言：居士！世尊身小有疾，當用牛乳，故來至此。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1101">二，答。如來爲物受生，有疾用乳。阿難侍佛，故行求乞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1201">維摩詰言：止止！阿難，莫作是語。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1301">此二，彈訶。文四：初、略止二謗，二、略顯眞身，三、廣止二謗，
<lb ed="ZW" n="0262a14"/>四、廣顯眞身。此初，略止二謗也。天台云：無病言病，增謗也；德
<lb ed="ZW" n="0262a15"/>圓言減，損謗也。佛身無生，應物現生，有身則有疾，小乘執實，故
<lb ed="ZW" n="0262a16"/>云謗也；大乘知應，故非謗也。豈復離此現疾，別有不謗之法身哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0262a1701">如來身者，金剛之體，諸惡已斷，衆善普會，當有何疾？當有何
<lb ed="ZW" n="0262a18"/>惱？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0262a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0262a1901">二，略顯眞身。金剛體者，喩不生不滅常住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0262007" n="0262007"/>法身也。諸惡
<lb ed="ZW" n="0262a20"/>斷，解脫也。衆善會，般若也。肇曰：夫病患之生，行業所爲耳。如
<lb ed="ZW" n="0262a21"/>來善無不積，惡無不消，體若金剛，何患之有？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0263a" n="0263a"/>
<lb ed="ZW" n="0263a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0101">嘿往，阿難！勿謗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263001" n="0263001"/>如來，莫使異人聞此粗言。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a0201">三，廣止二謗。先止增謗也。文三。初，勸嘿也。謗佛粗言，
<lb ed="ZW" n="0263a03"/>異人聞之，必蔓說，故令嘿往。生曰：苟云是實，爲謗佛也。又曰：
<lb ed="ZW" n="0263a04"/>病爲常近粗之極也。不達聞之，必謂然矣！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0501">無令大威德諸天及他方淨土諸來菩薩，得聞斯語。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a0601">二，智聞必哂。威德諸天、淨土菩薩以己福慧，不受疾報。方
<lb ed="ZW" n="0263a07"/>於如來，知應現也。生曰：以彼推己，無疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263002" n="0263002"/>必達佛矣。而此言實
<lb ed="ZW" n="0263a08"/>病，不亦哂斯語之不得乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a0901">阿難！轉輪聖王以少福故，尙得無病。豈況如來無量福會，普
<lb ed="ZW" n="0263a10"/>勝者哉！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a1101">三，近事驗之。轉輪聖王乃不及欲界諸天，但以人中少福，尙
<lb ed="ZW" n="0263a12"/>得無病。豈況如來，普勝三界，而有病哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a1301">行矣！阿難！勿使我等受斯恥也。外道梵志<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263003" n="0263003"/>，若聞此語，當
<lb ed="ZW" n="0263a14"/>作是念：何名爲師？自疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263004" n="0263004"/>不能救，而能救諸疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263005" n="0263005"/>人？可密速
<lb ed="ZW" n="0263a15"/>去，勿使人聞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a1601">此下二，明損謗也。苟執不去，非徒佛有斯謗，我等亦受其恥。
<lb ed="ZW" n="0263a17"/>肇曰：正士聞則謂汝不達，邪士聞則謂佛實病，何名爲法之良醫？
<lb ed="ZW" n="0263a18"/>身疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263006" n="0263006"/>不能救，而欲救人心疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263007" n="0263007"/>乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0263a1901">當知，阿難！諸如來身，卽是法身，非思欲身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0263a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0263a2001">此下四，廣顯眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0263008" n="0263008"/>身。初就四德顯眞，此初。無相法身，大悲
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0264a" n="0264a"/>
<lb ed="ZW" n="0264a01"/>應現，非思業、貪欲之所牽生，自在應物，是我德也。三界有待之
<lb ed="ZW" n="0264a02"/>形，名思欲身也。生曰：如來身從實理中來，起不由彼，應有何病
<lb ed="ZW" n="0264a03"/>耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a0401">佛爲世尊，過於三界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a0501">二，明三界受生，苦也。悟界如幻，不受生故，樂也。生曰：旣
<lb ed="ZW" n="0264a06"/>以思欲爲原，便不出三界，三界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264001" n="0264001"/>是病之境也。佛爲悟理之體，超
<lb ed="ZW" n="0264a07"/>越其域<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264002" n="0264002"/>，應有何病也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a0801">佛身無漏，諸漏已盡。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a0901">三，明惑染<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264003" n="0264003"/>生身，漏也。智證法身無漏，無漏卽性淨也。肇
<lb ed="ZW" n="0264a10"/>曰：夫法身虛微，妙絕常境，情累不能染，心想不能議，故曰諸漏已
<lb ed="ZW" n="0264a11"/>盡。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1201">佛身無爲，不墮諸數。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1301">四，明有爲之身四相所遷，數也。佛身無生，離生滅相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264004" n="0264004"/>，常
<lb ed="ZW" n="0264a14"/>也。肇曰：法身無爲而無不爲，無不爲故現身有病，無爲故不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264005" n="0264005"/>墮
<lb ed="ZW" n="0264a15"/>有數也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1601">如此之身，當有何疾！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1701">二，結也。如此常、樂、我、淨金剛法身，當有何疾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264006" n="0264006"/>！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0264a1801">時我，世尊！實懷慚愧，得無近佛而謬聽耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0264a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0264a1901">此下三，明恥愧。文三。初，阿難慚愧。佛身理然，不合有疾。
<lb ed="ZW" n="0264a20"/>奉命聞疾，應是謬聞。近佛多聞，以此懷愧。肇曰：受使若此，致譏
<lb ed="ZW" n="0264a21"/>若彼，進退懷愧，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0264007" n="0264007"/>謂謬聽也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0265a" n="0265a"/>
<lb ed="ZW" n="0265a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0101">卽聞空中聲曰：阿難！如居士言。但爲佛出五濁惡世，現行斯
<lb ed="ZW" n="0265a02"/>法，度脫衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a0301">二，空聲擧應顯眞。疾身，應物也；無爲，本眞也。肇曰：以其
<lb ed="ZW" n="0265a04"/>愧惑，故空聲正之「如居士言」。何有無漏之體，嬰世之患？但爲度
<lb ed="ZW" n="0265a05"/>五濁群生，故現斯疾，取乳勿慚也。五濁者，劫濁、衆生濁、煩惱濁、
<lb ed="ZW" n="0265a06"/>見濁、命濁。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0701">行矣！阿難！取乳勿慚。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a0801">三，若知權化現疾，卽非謗佛，取乳勿慚也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a0901">世尊！維摩詰智慧辯才，爲若此也！是故不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a1001">此四，結辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a1101">如是五百大弟子，各各向佛說其本緣，稱述維摩詰所言，皆曰：
<lb ed="ZW" n="0265a12"/>不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a1301">此二，總述辭也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a14"/>
<lb ed="ZW" n="0265a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">菩薩品第四</cb:mulu><head>菩薩品第四</head>
<lb ed="ZW" n="0265a16"/>
<lb ed="ZW" n="0265a17"/><p xml:id="pZW02p0265a1701">此三，明折伏方便菩薩，令歸圓妙。前旣聲聞致辭，故次命菩
<lb ed="ZW" n="0265a18"/>薩。然發菩提心總名菩薩，而根有利鈍，敎有漸頓。或事修而未悟
<lb ed="ZW" n="0265a19"/>於理，或悟偏而未進於圓，或漸證而未極於頓。今將迴事以向理，
<lb ed="ZW" n="0265a20"/>折偏以進圓，斥漸而詣頓，故因命問疾以調伏之。皆菩薩佛事，故
<lb ed="ZW" n="0265a21"/>名品焉。文二。先別明四大士。此初，慈氏也。</p>
<lb ed="ZW" n="0265a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0265a2201">於是佛吿彌勒菩薩：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0265a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0265a2301">文二，如前。此初，命也。彌勒，此云「慈氏」。肇曰：彌勒，南
<lb ed="ZW" n="0265a24"/>天竺婆羅門姓，出此姓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265001" n="0265001"/>卽以爲名。五百弟子皆以不任，故復命
<lb ed="ZW" n="0265a25"/>菩薩者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0265002" n="0265002"/>，將備顯淨名難酬之德也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0266a" n="0266a"/>
<lb ed="ZW" n="0266a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a0101">彌勒白佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266001" n="0266001"/>言：世尊！我不堪任詣彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266002" n="0266002"/>問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a0201">此二，辭。文四。此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266003" n="0266003"/>初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a0301">所以者何？憶念我昔爲<name role="" type="person">兜率天</name>王及其眷屬說不退轉地之行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a0401">此二，略釋所以。什曰：此天以彌勒將上爲天師，預懷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266004" n="0266004"/>宗
<lb ed="ZW" n="0266a05"/>敬，故常來聽法也。又云：不退轉地者，或六度行滿，名爲不退；或
<lb ed="ZW" n="0266a06"/>證初地，名爲不退。天王雖已發心，然內有五欲，外有勝境，恐其退
<lb ed="ZW" n="0266a07"/>轉，因以勸之。肇曰：下訶云「實無發心，亦無退者」，以此推之，似
<lb ed="ZW" n="0266a08"/>存不退之行，勸發無上心也。雖曰勝期，猶未免乎累，敎跡不泯，故
<lb ed="ZW" n="0266a09"/>致斯訶。然經云補處大士心無不一，智無不周，應物而動，何闕之
<lb ed="ZW" n="0266a10"/>有？是由得失同懷，修短迭應，利彼而動，無計諸己。故彌勒假有
<lb ed="ZW" n="0266a11"/>以啓始，淨名居宗以濟終，互爲郢匠，器彼淳朴。雖復跡同儒墨，致
<lb ed="ZW" n="0266a12"/>敎不一，然相成之美，實存其中矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a1301">時維摩詰來謂我言：彌勒！世尊授仁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266005" n="0266005"/>者記，一生當得阿耨
<lb ed="ZW" n="0266a14"/>多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0266a1501">此三，廣引<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266006" n="0266006"/>彈事。文五：一、先定得記，二、破執授記，三、擧
<lb ed="ZW" n="0266a16"/>例<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266007" n="0266007"/>返破，四、顯菩提相，五、聞眞得益。此初，定也。生曰：阿耨
<lb ed="ZW" n="0266a17"/>多羅者，無上也。三藐三者，正遍也。菩提者，彼語有之，此無名
<lb ed="ZW" n="0266a18"/>也，實卽體極居終智慧也。一生者，無復無量生，餘一生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0266a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0266a1901">爲用何生得授<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266008" n="0266008"/>記乎？過去耶？未來耶？現<anchor xml:id="nkr_note_orig_0266009" n="0266009"/>在耶？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0267a" n="0267a"/>
<lb ed="ZW" n="0267a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a0101">此下二，正破授記。文三：初、就生門彈，次、就無生門彈，後、
<lb ed="ZW" n="0267a02"/>就平等門彈。初中文三：一、先定三世，二、難破三世，三、引證。此
<lb ed="ZW" n="0267a03"/>初，定也。肇曰：發無上心，修不退行，授記成道，彌勒致敎之本意
<lb ed="ZW" n="0267a04"/>也。今將明平等大道以無行爲因，無上正覺以無得爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267001" n="0267001"/>果，故先
<lb ed="ZW" n="0267a05"/>質彌勒，明無記無得；然後大齊群生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267002" n="0267002"/>，一萬物之致，以弘菩提莫二
<lb ed="ZW" n="0267a06"/>之道也。夫有生卽有記，無生卽無記。故推斥三世，以何生而得記
<lb ed="ZW" n="0267a07"/>乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a0801">若過去生，過去生已滅；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a0901">二，難破也。肇曰：別推三世，明無生也。過去生，已滅法，不
<lb ed="ZW" n="0267a10"/>可謂之生也。生曰：無復有也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1101">若未來生，未來生未至；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a1201">肇曰：未來生未至，未至則無法，無法以何爲生也？生曰：竟未
<lb ed="ZW" n="0267a13"/>有也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1401">若現在生，現在生無住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a1501">肇曰：現法流速不住，以何爲生耶？若生滅一時，二相俱壞；若
<lb ed="ZW" n="0267a16"/>生滅異時，卽生時無滅。生時無滅，則法無三相；法無三相，卽非有
<lb ed="ZW" n="0267a17"/>爲也。盡有三相，卽有無窮之名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267003" n="0267003"/>。三世旣無生，於何而得記<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267004" n="0267004"/>
<lb ed="ZW" n="0267a18"/>乎？生曰：生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0267005" n="0267005"/>時已去，未始暫停，豈可得於中成佛耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a1901">如佛所說：比丘，汝今卽時亦生、亦老、亦滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0267a2001">三，引證。肇曰：證無住義。生曰：新新生滅，交臂已謝，豈待
<lb ed="ZW" n="0267a21"/>白首然後爲變乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0267a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0267a2201">若以無生得授記者，無生卽是正位。於正位中亦無授記，亦無
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0268a" n="0268a"/>
<lb ed="ZW" n="0268a01"/>得阿耨多羅三藐三菩提。云何彌勒受一生記乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a0201">此二，約無生門彈。文二：初、約理破，二、約行破。此初也。
<lb ed="ZW" n="0268a03"/>肇曰：上推有生無記<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268001" n="0268001"/>，此推無生亦無。無生卽七住無相眞正法位
<lb ed="ZW" n="0268a04"/>也。此位爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268002" n="0268002"/>理無記<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268003" n="0268003"/>無成，彌勒於何授<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268004" n="0268004"/>一生記乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a0501">爲從如生，得授記耶？爲從如滅，得授記耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a0601">此二，約行破。文二。此初，雙定。爲見如智生授記，爲見如
<lb ed="ZW" n="0268a07"/>惑滅授記耶？肇曰：如雖無生滅，而生滅不異如。然記別起於生
<lb ed="ZW" n="0268a08"/>滅，冥會獨於卽眞，故假如之生滅，以明記別之不殊也。什曰：夫授
<lb ed="ZW" n="0268a09"/>記要由得如。本未得而今得，似若有起；如起卽累滅，亦似有物於
<lb ed="ZW" n="0268a10"/>中滅。故先問其起滅，以明無起滅也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268005" n="0268005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a1101">若以如生得授記者，如無有生。若以如滅得授記者，如無有
<lb ed="ZW" n="0268a12"/>滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a1301">二，明雙破生滅。若見如智生，如體不生，智亦無生。若見如
<lb ed="ZW" n="0268a14"/>惑滅，如體無滅，惑亦不滅。智無生卽本覺，惑無滅卽寂滅。此不
<lb ed="ZW" n="0268a15"/>生不滅，豈有授記哉！肇曰：如非不生滅，非有生滅。非不生滅，故
<lb ed="ZW" n="0268a16"/>假以言記；非有生滅，以知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268006" n="0268006"/>無記。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0268a1701">一切衆生皆如也，一切法亦如也，衆聖賢亦如也，至於彌勒亦
<lb ed="ZW" n="0268a18"/>如也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0268a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0268a1901">此三，約平等一如破。文二。初，總擧平等也。一切衆生，有
<lb ed="ZW" n="0268a20"/>情也。一切法，無情也。衆聖賢，二乘也。彌勒，大乘也。肇曰：萬
<lb ed="ZW" n="0268a21"/>品雖殊，未有不如。如者，將齊是非，一愚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0268007" n="0268007"/>智，以成無記無得義
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0269a" n="0269a"/>
<lb ed="ZW" n="0269a01"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a0201">若彌勒得授記者，一切衆生亦應授記。所以者何？夫如者不
<lb ed="ZW" n="0269a03"/>二不異。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a0401">此下二，別約三德平等破也。此初，約眞如理等法身德破也。
<lb ed="ZW" n="0269a05"/>彌勒衆生，理如無二，會如授記，豈有得、不得之二哉！肇曰：凡聖
<lb ed="ZW" n="0269a06"/>一如，豈有得失之殊哉！生曰：二者，直二事也。異者，二相殊也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a0701">若彌勒得阿耨多羅三藐三菩提者，一切衆生皆亦應得。所以
<lb ed="ZW" n="0269a08"/>者何？一切衆生卽菩提相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a0901">二，約本覺平等智德破也。菩提，此云覺，亦云智，謂無相極
<lb ed="ZW" n="0269a10"/>智、平等本覺也。若煩惱卽菩提，則一切衆生皆菩提相，豈彌勒獨
<lb ed="ZW" n="0269a11"/>得之耶？肇曰：無相之相，是菩提相。生曰：菩提旣是無相理極之
<lb ed="ZW" n="0269a12"/>慧，言得之者，得是菩提相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a1301">若彌勒得滅度者，一切衆生亦當滅度。所以者何？諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269001" n="0269001"/>佛知
<lb ed="ZW" n="0269a14"/>一切衆生畢竟寂滅，卽涅槃相，不復更滅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a1501">三，約平等寂滅解脫德破。涅槃，此云滅度。若法本不生，今
<lb ed="ZW" n="0269a16"/>卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269002" n="0269002"/>無滅。爲寂滅者，卽一切衆生本來滅度，豈彌勒獨證之耶！
<lb ed="ZW" n="0269a17"/>肇曰：本性常滅，今復何滅？生曰：然終旣至滅，始滅驗矣。始若果
<lb ed="ZW" n="0269a18"/>滅，終豈滅哉！然知衆生卽涅槃相，不復更滅，是盡爲滅而不滅也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0269a1901">是故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269003" n="0269003"/>，彌勒！無以此法誘諸天子。實無發阿耨多羅三藐三
<lb ed="ZW" n="0269a20"/>菩提心者，亦無退者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0269a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0269a2101">此下三，擧例返破平等。菩提果尙無記，豈有初心及不退行
<lb ed="ZW" n="0269a22"/>耶？肇曰：平等之道，實無發心，亦無退者。而以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0269004" n="0269004"/>不退之行誘其
<lb ed="ZW" n="0269a23"/>發心，示其美記者，何耶？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0270a" n="0270a"/>
<lb ed="ZW" n="0270a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a0101">彌勒！當令此諸天子捨於分別菩提之見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0270a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a0201">四，顯眞菩提相。文三。此初，勸捨分別。無相平等，是菩提
<lb ed="ZW" n="0270a03"/>相。若分別始終，有退不退，是見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270001" n="0270001"/>分別，非見菩提。肇曰：菩提
<lb ed="ZW" n="0270a04"/>以寂滅爲相，生死同相，而諸天子卑生死、尊菩提，雖曰勝求，更生
<lb ed="ZW" n="0270a05"/>塵累。宜開以正路，令捨分別。曷爲示以道記，增其見乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0270a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a0601">所以者何？菩提者，不可以身得，不可以心得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0270a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a0701">此二，略徵釋。身心無所得相，是菩提相也。肇曰：自此下大
<lb ed="ZW" n="0270a08"/>明菩提也。道之極者，稱曰菩提，秦無言以譯之。菩提蓋是正覺、
<lb ed="ZW" n="0270a09"/>無相之眞智乎？其道虛玄，妙絕常境。聽者無以容其聽，智者無以
<lb ed="ZW" n="0270a10"/>運其智，辯者無以措其言，像者無以狀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270002" n="0270002"/>其儀。故其爲道也，微妙
<lb ed="ZW" n="0270a11"/>無相，不可爲有；用之彌勤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270003" n="0270003"/>，不可爲無。故能幽鑑萬物而不曜，玄
<lb ed="ZW" n="0270a12"/>軌超駕而弗夷，大包天地而罔寄，曲濟群惑而無私。至能道達殊
<lb ed="ZW" n="0270a13"/>方，開物成務，玄機必察，無思無慮。然則無知而無不知，無爲而無
<lb ed="ZW" n="0270a14"/>不爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270004" n="0270004"/>者，唯菩提大覺之道也。此無名之法，固<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270005" n="0270005"/>非名也，不知
<lb ed="ZW" n="0270a15"/>所以言，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270006" n="0270006"/>強名曰菩提。斯無爲之道，豈以身心而得乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0270a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0270a1601">寂滅是菩提，滅諸相故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0270a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0270a1701">此三，歷法廣顯菩提相。亦可前是能破，此是能立；又前破而
<lb ed="ZW" n="0270a18"/>不斷，此立而不常；又前破而不滅，此立而不生；又前會而不一，此
<lb ed="ZW" n="0270a19"/>別而不異；又前亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0270007" n="0270007"/>而不去，此存而不來。斯妙道之無方也。觀
<lb ed="ZW" n="0270a20"/>夫聖人體極，因物立名，所以敎名悉檀。理窮實相，非夫久殖善本，
<lb ed="ZW" n="0270a21"/>莫能究其深廣哉！是故，前以無生滅故，無菩提記；此以無生滅故，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0271a" n="0271a"/>
<lb ed="ZW" n="0271a01"/>證寂滅，名寂滅菩提。寂滅無緣故不觀，寂滅無念故不行，寂滅無
<lb ed="ZW" n="0271a02"/>見故斷，寂滅無妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271001" n="0271001"/>故離，寂滅無願求故障，寂滅無著故無入，
<lb ed="ZW" n="0271a03"/>寂滅卽眞如故順理，寂滅卽法性故安住，寂滅返生滅之際故至實
<lb ed="ZW" n="0271a04"/>際。諸句例然，不復廣說。肇曰：妙會眞性，滅諸法相，故菩提之道
<lb ed="ZW" n="0271a05"/>與法俱寂。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a0601">不觀是菩提，離諸緣故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a0701">肇曰：觀生於緣，離緣卽無觀也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a0801">不行是菩提，無憶念故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a0901">肇曰：行生於念，無念故無行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1001">斷是菩提，捨諸見故。離是菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271002" n="0271002"/>，離諸妄想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271003" n="0271003"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1101">肇曰：諸見斷，妄想離，乃名菩提也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271004" n="0271004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1201">障是菩提，障諸願故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1301">肇曰：眞道無欲，障諸願求也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1401">不入是菩提，無貪著故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1501">肇曰：入，謂受入可欲也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a1601">順是菩提，順於如故。住是菩提，住法性故。至是菩提，至實
<lb ed="ZW" n="0271a17"/>際故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0271a1801">肇曰：不異三空，菩提義也。隨順本相謂之如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271005" n="0271005"/>，故計之以順。
<lb ed="ZW" n="0271a19"/>常住不變謂之性，故計之以住。到<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271006" n="0271006"/>實相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0271007" n="0271007"/>彼岸謂之際，故計之
<lb ed="ZW" n="0271a20"/>以至也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0271a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0271a2101">不二是菩提，離意法故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0272a" n="0272a"/>
<lb ed="ZW" n="0272a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0101">肇曰：意與法爲二。菩提無心，何法之有也！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0201">等是菩提，等虛空故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0301">肇曰：無心於等而無不等，故謂若虛空。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0401">無爲是菩提，無生、住、滅故。知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272001" n="0272001"/>是菩提，了衆生心行故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0501">肇曰：菩提不有，故無生滅。菩提不無，故了知衆生心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0601">不會是菩提，諸入不會故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a0701">肇曰：諸入，內外六入。俱空，故諸入不會；諸入不會，卽菩提
<lb ed="ZW" n="0272a08"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a0901">不合是菩提，離煩惱習故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1001">肇曰：生死所以合，煩惱之所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272002" n="0272002"/>纏。離惱故無合，無合卽菩提
<lb ed="ZW" n="0272a11"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1201">無處是菩提，無形色故。假名是菩提，名字空故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1301">肇曰：外無形色之處，內無可名之實。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1401">如化是菩提，無取捨故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1501">肇曰：菩提無取捨，猶化人之無心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1601">無亂是菩提，常自淨故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1701">肇曰：內心旣常靜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272003" n="0272003"/>，外亂無由生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a1801">善寂是菩提，性淸淨故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a1901">肇曰：性無不淨，故寂無不善。善<anchor xml:id="nkr_note_orig_0272004" n="0272004"/>寂，謂善順寂滅、常淨之
<lb ed="ZW" n="0272a20"/>道也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a2101">無取是菩提，離攀緣故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0272a2201">肇曰：情有所取，故攀於前緣；若離攀緣，卽無取也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0272a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0272a2301">無異是菩提，諸法等故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0273a" n="0273a"/>
<lb ed="ZW" n="0273a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0101">肇曰：萬法同體，是非一致，不異於異者，其唯菩提乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0201">無比<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273001" n="0273001"/>是菩提，無可喩故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0301">肇曰：第一大道，無有兩正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273002" n="0273002"/>，獨絕群方，故無以喩也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0401">微妙是菩提，諸法難知故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0501">肇曰：諸法幽遠難測，非有知之所知。以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273003" n="0273003"/>菩提無知，故無所
<lb ed="ZW" n="0273a06"/>不知；無知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273004" n="0273004"/>而無不知者，微妙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273005" n="0273005"/>之極也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0701">世尊！維摩詰說是法時，二百天子得無生法忍。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a0801">此五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273006" n="0273006"/>，明悟眞記不記，眞得不得，獲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273007" n="0273007"/>益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a0901">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1001">此四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1101">佛吿光嚴童子：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1201">文<anchor xml:id="nkr_note_orig_0273008" n="0273008"/>二，如前。此初，命也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1301">光嚴童子白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1401">此二，辭也。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1501">所以者何？憶念我昔出毗耶離大城。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a1601">此二，略釋所以也。光嚴接近，故託閑林爲道場。淨名詣理，
<lb ed="ZW" n="0273a17"/>故諠靜一如爲道場。出入之跡，其在卽也。生曰：託在常出，實有
<lb ed="ZW" n="0273a18"/>以也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0273a1901">時維摩詰方入城。我卽爲作禮而問言：居士從何所來？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0273a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0273a2001">此下三，明廣引彈事。文五：一、禮問，二、略答，三、重問，四、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0274a" n="0274a"/>
<lb ed="ZW" n="0274a01"/>廣答，五、衆益。此初也。生曰：城門是人所湊處，故得因廣化功
<lb ed="ZW" n="0274a02"/>也。「作禮」者，跡同鄕黨現修長幼之禮。「而問」，以取其來自有從
<lb ed="ZW" n="0274a03"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a0401">答我言：吾從道場來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a0501">二，略答<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274001" n="0274001"/>。肇曰：閑宴修道之處，謂之道場也。光嚴志好閑
<lb ed="ZW" n="0274a06"/>獨，每以靜處爲心，故出毗耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274002" n="0274002"/>，將求道場。淨名懸鑒，故現從外
<lb ed="ZW" n="0274a07"/>來，將示以眞場，啓其封累。故逆云「吾從道場來」者，以明道無不
<lb ed="ZW" n="0274a08"/>之，場無不在。若能懷道場於胸中，遺萬累於身外者，雖復形處憒
<lb ed="ZW" n="0274a09"/>鬧，跡與事鄰，乘動所遊，非無道場也。又曰：實相理遍爲場，萬行
<lb ed="ZW" n="0274a10"/>通證爲道。生曰：得佛之處也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a1101">我問：道場者，何所是？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a1201">三，重問。肇曰：會其所求，故尋問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a1301">答曰：直心是道場，無虛假故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0274a1401">此下三十句廣約諸法明道場。此初，約心辨也。肇曰：修心進
<lb ed="ZW" n="0274a15"/>道，無亂之境，是道場耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274003" n="0274003"/>。若能標心爲主，萬行爲場，不越方寸，
<lb ed="ZW" n="0274a16"/>道自修者，乃眞道場，曷爲近捨閑境而遠求空地乎？直心者，謂內
<lb ed="ZW" n="0274a17"/>心眞直，外無虛假。斯乃基萬行之本，坦進道之場。自此已下備列
<lb ed="ZW" n="0274a18"/>諸行，儘是修心之閑地、弘道之靜場也。又解，如世間和<g ref="#CB01067">䴬</g>之麥，皆
<lb ed="ZW" n="0274a19"/>詣場鞭打，<g ref="#CB01067">䴬</g>去麥全。修道亦然，佛性精粹，雜煩惱<g ref="#CB01067">䴬</g>，將<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274004" n="0274004"/>修行
<lb ed="ZW" n="0274a20"/>者正見實相爲場，對治萬行爲鞭打，斷惑證眞爲颺篩。如直心以虛
<lb ed="ZW" n="0274a21"/>假爲糠<g ref="#CB01067">䴬</g>，布施以慳貪爲糠<g ref="#CB01067">䴬</g>。諸句例知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0274a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0274a2201">發行是道場，能辦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0274005" n="0274005"/>事故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0275a" n="0275a"/>
<lb ed="ZW" n="0275a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0101">肇曰：心旣眞直，則能發跡造行；發跡造行，卽事業斯辦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275001" n="0275001"/>者
<lb ed="ZW" n="0275a02"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0301">深心是道場，增益功德故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275002" n="0275002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0401">肇曰：旣能發行，卽樹心彌深；樹心彌深，則功德彌增者也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0501">菩提心是道場，無錯謬故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0601">肇曰：直心入行，轉深則變爲菩提心也。此心眞正，故所見不
<lb ed="ZW" n="0275a07"/>謬。凡弘道者要始四心，四心旣生，則六度衆行無不成也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a0801">布施是道場，不望報故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a0901">此下十六約行，明住實相眞場，行皆造極。肇曰：施不望報，無
<lb ed="ZW" n="0275a10"/>相行也。夫言有不失無，言無不失有，有無異說而不乖其本者，其
<lb ed="ZW" n="0275a11"/>唯大乘道乎？然卽萬行雖殊，以無相爲體，無而不無，故卽有爲實；
<lb ed="ZW" n="0275a12"/>有而不有，故施戒爲一。此經前後至於辨列衆行有無不同，苟能領
<lb ed="ZW" n="0275a13"/>其所同，則無異而不同也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1401">持戒是道場，得願具故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a1501">肇曰：未有戒具而願不具者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1601">忍辱是道場，於諸衆生心無礙故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a1701">肇曰：懷忿則心礙。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a1801">精進是道場，不懈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275003" n="0275003"/>退故。禪定是道場，心調柔故。智慧是
<lb ed="ZW" n="0275a19"/>道場，現見諸法故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0275004" n="0275004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a2001">肇曰：萬法彌曠，現若目前，智慧之能也。又曰：卽事見理，爲
<lb ed="ZW" n="0275a21"/>現見也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0275a2201">慈是道場，等衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0275a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0275a2301">肇曰：等心怨親，欲其安樂，慈行也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0276a" n="0276a"/>
<lb ed="ZW" n="0276a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0101">悲是道場，忍疲苦故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0201">肇曰：見苦必赴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276001" n="0276001"/>，不避<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276002" n="0276002"/>湯炭，悲行也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0301">喜是道場，悅樂法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276003" n="0276003"/>故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0401">肇曰：以己法樂，樂彼同悅，喜行也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0501">捨是道場，憎愛斷故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0601">肇曰：人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276004" n="0276004"/>慈生愛，愛生著，著生累；悲生憂，憂生惱，惱生憎。
<lb ed="ZW" n="0276a07"/>慈悲雖善而累相已生，故兩捨以平等觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276005" n="0276005"/>，謂之捨行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a0801">神通是道場，成就六通故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a0901">四禪世定，但發五通；實相眞禪，得漏盡也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1001">解脫是道場，能背捨故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1101">解脫，八解脫。二乘八解，背捨八邪；大乘八解，邪正俱背。深
<lb ed="ZW" n="0276a12"/>證實相，背捨萬累也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1301">方便是道場，敎化衆生故。四攝是道場，攝衆生故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1401">肇曰：方便起乎弘化，四攝生乎來衆也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1501">多聞是道場，如聞行故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276006" n="0276006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1601">肇曰：聞不能行，與禽獸同聽也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a1701">伏心是道場，正觀諸法故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0276a1801">木非繩不直，心非理不正。故心之調也，必正觀實相。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0276a19"/>心之性也，強梁卽觀邪，調伏卽觀正也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0276a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0276a2001">三十七<anchor xml:id="nkr_note_orig_0276007" n="0276007"/>品是道場，捨有爲法故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0277a" n="0277a"/>
<lb ed="ZW" n="0277a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0101">此下三科約法明道場。什曰：道品斷受生故，名捨有爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277001" n="0277001"/>。肇
<lb ed="ZW" n="0277a02"/>曰：三十七品，無爲之因也。又曰：無爲卽涅槃也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a0301">諦是道場，不誑世間故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0401">什曰：小乘中說四諦，大乘中說一諦。今言諦，是卽一諦實相
<lb ed="ZW" n="0277a05"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a0601">緣起是道場，無明乃至老死皆無盡故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a0701">緣起，十二因緣相生起也。小乘觀十二緣，無明滅卽行滅，非
<lb ed="ZW" n="0277a08"/>實相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277002" n="0277002"/>眞場。大乘觀因緣不生不滅，無無明，亦無無明盡，此實相
<lb ed="ZW" n="0277a09"/>眞場也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1001">諸煩惱是道場，知如實故。衆生是道場，知無我故。一切法是
<lb ed="ZW" n="0277a11"/>道場，知諸法空故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a1201">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277003" n="0277003"/>三科約所治惑明道場，謂迷卽衆惑，悟卽眞場。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0277a13"/>煩惱之實性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277004" n="0277004"/>，衆生之無我，諸法之空義，皆道之所由生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1401">降魔是道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277005" n="0277005"/>場，不傾動故。三界是道場，無所取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277006" n="0277006"/>故。師子
<lb ed="ZW" n="0277a15"/>吼是道場，無所畏故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0277a1601">此下諸科約佛果德，明坐菩提樹，住寂滅場，不著三界，不惑四
<lb ed="ZW" n="0277a17"/>魔，能師子吼也。肇曰：降魔兵而不爲所動，遊歷三界而不隨其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277007" n="0277007"/>
<lb ed="ZW" n="0277a18"/>趣，演無畏法音而無難。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0277a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0277a1901">力、無畏、不共<anchor xml:id="nkr_note_orig_0277008" n="0277008"/>法是道場，無諸過故。三明是道場，無餘礙
<lb ed="ZW" n="0277a20"/>故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0278a" n="0278a"/>
<lb ed="ZW" n="0278a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a0101">法身無過，卽衆德自顯；心無餘翳，則慧明普照。肇曰：佛具三
<lb ed="ZW" n="0278a02"/>十二業而無一闕，三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278001" n="0278001"/>明通達而無礙，斯皆大道之所由生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0278a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0278a0301">一念知一切法是道場，成就一切智故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0278a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a0401">什曰：二乘法以三十四心成道。大乘唯以一念，則礭然大悟，
<lb ed="ZW" n="0278a05"/>具一切智也。肇曰：一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278002" n="0278002"/>切智者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278003" n="0278003"/>，智之極也。朗若晨曦，衆冥俱
<lb ed="ZW" n="0278a06"/>照；澄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278004" n="0278004"/>若靜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278005" n="0278005"/>淵，群像並鑒。無知而無所不知者，其唯一切智
<lb ed="ZW" n="0278a07"/>乎！何則？夫有心則有封，有封則有疆。封疆旣形，則其智有涯；
<lb ed="ZW" n="0278a08"/>其智有涯，則所照不普。至人無心，無心則無封，無封則無疆。封
<lb ed="ZW" n="0278a09"/>疆旣無，則其智無涯；其智無涯，則所照無際<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278006" n="0278006"/>。故能以一念一時
<lb ed="ZW" n="0278a10"/>必知一切法也。一切智雖曰行標，蓋亦萬行之一耳。會萬行之所
<lb ed="ZW" n="0278a11"/>成者，其唯無上道乎！故所列衆法皆爲道場<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278007" n="0278007"/>也。生曰：一念無
<lb ed="ZW" n="0278a12"/>不知者，始乎大悟時也。以向<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278008" n="0278008"/>諸行終得此事，故以名焉。以
<lb ed="ZW" n="0278a13"/>直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278009" n="0278009"/>心爲行初義，極一念知一切法，不亦是得佛之處乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0278a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0278a1401">如是，善男子！菩薩若應諸波羅蜜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278010" n="0278010"/>敎化衆生，諸有所作，擧
<lb ed="ZW" n="0278a15"/>足下足，當知皆從道場來，住於佛法矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0278a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0278a1601">此下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0278011" n="0278011"/>三，結成。肇曰：若能應上諸度以化天下者，其人行則
<lb ed="ZW" n="0278a17"/>遊道場，止則住佛法。擧動所之，無非道場。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0279a" n="0279a"/>
<lb ed="ZW" n="0279a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0101">說是法時，五百天人皆發阿耨多羅三藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0201">此五，明得益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0301">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0401">四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0501">佛吿持世菩薩：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0601">文二。此初，命<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279001" n="0279001"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0701">持世白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a0801">二，辭。文四。此初也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a0901">所以者何？憶念我昔住於靜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279002" n="0279002"/>室。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a1001">此下三，略釋。文五：一、住靜室，二、魔來，三、不識，四、施女，
<lb ed="ZW" n="0279a11"/>五、不受。此初，持世避諠住靜<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279003" n="0279003"/>，捨惡化善，皆跡示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279004" n="0279004"/>方便，軌之
<lb ed="ZW" n="0279a12"/>初學。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0279a1301">時魔波旬從萬二千天女，狀如帝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279005" n="0279005"/>釋，鼓樂弦歌來詣我所，與
<lb ed="ZW" n="0279a14"/>其眷屬稽首我足，合掌恭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279006" n="0279006"/>敬於一面立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0279a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0279a1501">此二，魔作帝釋來也。肇曰：波旬，秦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279007" n="0279007"/>名煞者，或<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279008" n="0279008"/>名極
<lb ed="ZW" n="0279a16"/>惡。斷人善根，因名煞者；違佛亂僧，罪莫之大，極惡也。什曰：帝
<lb ed="ZW" n="0279a17"/>釋是佛弟子。知其不疑，故作釋形來也。持世不作意觀他心，故不
<lb ed="ZW" n="0279a18"/>見也。天台云：方便菩薩不知魔來，有三意：一、未能魔佛二界一如
<lb ed="ZW" n="0279a19"/>等眞，故不知；二、緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0279009" n="0279009"/>觀有出入之間，故不知；三、未能善惡齊化，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0280a" n="0280a"/>
<lb ed="ZW" n="0280a01"/>心有去取，故不知也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a0201">我意謂是帝釋而語之言：善來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280001" n="0280001"/>，憍尸迦！雖福應有，不當自
<lb ed="ZW" n="0280a03"/>恣。當觀五欲無常，以求善本，於身命財而修堅法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a0401">此三，持世不識，謬爲說法。誡之以自恣，厭之以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280002" n="0280002"/>無常，修
<lb ed="ZW" n="0280a05"/>之以三堅。生曰：從女弦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280003" n="0280003"/>歌，是自恣法也。福有而自恣者，覆爲
<lb ed="ZW" n="0280a06"/>罪之根者也。五欲者，五情所欲也。用爲自恣，寶之必深。覺其無
<lb ed="ZW" n="0280a07"/>常，然後能以之求善本矣。肇曰：三堅法，身、命、財寶也。若忘身
<lb ed="ZW" n="0280a08"/>命、棄財寶、去封累而修是者，必獲無極之身、無窮之命、無盡之財。
<lb ed="ZW" n="0280a09"/>此三天地焚而不燒，劫數終而不盡，故名堅法。以天帝樂著五欲，
<lb ed="ZW" n="0280a10"/>不慮無常，故勸修堅法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1101">卽語我言：正士受是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280004" n="0280004"/>萬二千天女，可備掃灑。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1201">此四，魔更施女爲亂也。生曰：因其說法故，可說以從善，實欲
<lb ed="ZW" n="0280a13"/>以女亂之矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1401">我言：憍尸迦！無以此非法之物，要我沙門釋子，此非我宜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1501">此五，不受。女非順道之緣，故捨而不受。若法身正觀，萬品
<lb ed="ZW" n="0280a16"/>一如，無非不順。肇曰：持世菩薩時爲比丘也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a1701">所言未訖，時維摩詰來謂我言：非帝釋也。是爲魔來嬈固汝
<lb ed="ZW" n="0280a18"/>耳！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0280a1901">此三，廣引彈事。文中有八：一、覺悟，二、乞女，三、欲隱，四、
<lb ed="ZW" n="0280a20"/>勸捨，五、魔捨，六、說法，七、誘女，八、還女。此初，淨名覺悟。肇
<lb ed="ZW" n="0280a21"/>曰：以持世不覺，故發<anchor xml:id="nkr_note_orig_0280005" n="0280005"/>其狀也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0280a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0280a2201">卽語魔言：是諸女等，可以與我，如我應受。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0281a" n="0281a"/>
<lb ed="ZW" n="0281a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0101">此二，淨名索女。肇曰：將化諸女，故現從其索。我爲白衣，應
<lb ed="ZW" n="0281a02"/>受此女，曷爲以與沙門釋子乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0301">魔卽驚懼，念：維摩詰將無惱我。欲隱形去而不能隱，盡其神
<lb ed="ZW" n="0281a04"/>力亦不得去。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0501">此三，魔欲隱去。肇曰：淨名神力之所制也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0601">卽聞空中聲曰：波旬！以女與之，乃可得去。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0701">四，空聲勸捨女也。肇曰：淨名以魔迷固，故化導之也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a0801">魔以畏故，俛仰而與。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a0901">此五，魔捨女。生曰：推輕重，留女故當勝自不得去也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a1001">爾時維摩詰語諸女言：魔以汝等與我，今汝皆當發阿耨多羅三
<lb ed="ZW" n="0281a11"/>藐三菩提心。卽隨所應而爲說法，令發道意。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a1201">此六，淨名爲女說法也。文二。此初，令發心也。肇曰：在魔
<lb ed="ZW" n="0281a13"/>故從欲，在我宜從道敎。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a1401">復言：汝等已發道意，有法樂可以自娛，不應復樂五欲樂也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a1501">此下二，勸修行。文三：一勸，二問，三答。此初，勸樂法捨欲
<lb ed="ZW" n="0281a16"/>也。肇曰：女人之性，唯欲是樂。以其初捨天樂，故示以法樂。夫
<lb ed="ZW" n="0281a17"/>能以弘道爲美，積德爲忻者，雖復經苦履難而不改其樂，天地所重
<lb ed="ZW" n="0281a18"/>無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281001" n="0281001"/>易其忻。以此自娛，樂之極也，豈五欲之足存！自此已下備
<lb ed="ZW" n="0281a19"/>列諸行，以明超世之道，至歡之所由生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2001">天女卽問：何謂法樂？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a2101">二，不解故問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2201">答曰：樂常信佛，樂欲聽法，樂供養衆，樂離五欲。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0281a2301">三，淨名答。文四。此初，樂生四信，謂歸三實及厭欲持戒。
<lb ed="ZW" n="0281a24"/>肇曰：信而後悅，莫若三寶。「樂離五欲」者，什曰：是信戒也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0281002" n="0281002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0281a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0281a2501">樂觀五陰如怨賊，樂觀四大如毒蛇，樂觀內入如空聚。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0282a" n="0282a"/>
<lb ed="ZW" n="0282a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0101">此二，樂厭苦報也。什曰：如《方便品》中說也。肇曰：善惡必
<lb ed="ZW" n="0282a02"/>察，何樂如之也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a0301">樂隨護道意，樂饒益衆生，樂敬養師。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0401">此三，明樂修出道。文三。此初，內護道意，下益衆生，上敬養
<lb ed="ZW" n="0282a05"/>師，並行本也。肇曰：將護無上道心，令無差失。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a0601">樂廣行施，樂堅持戒，樂忍辱柔和，樂勤集善根，樂禪定不亂，
<lb ed="ZW" n="0282a07"/>樂離垢明慧。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a0801">此二，明六度正行也。什曰：世俗慧中，不能生樂。要得無漏
<lb ed="ZW" n="0282a09"/>慧，離塵垢，卽至樂自生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1001">樂廣菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1101">此下三，遍修萬行。肇曰：彼我兼得，謂之廣也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1201">樂降伏衆魔。樂斷諸煩惱。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1301">魔怨散而惑病消，故樂也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1401">樂淨佛國土。樂成就<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282001" n="0282001"/>相好，故修諸功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1501">依報淨而正報圓，何樂如也！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1601">樂莊嚴道場。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1701">嚴萬行之因場，詣道樹之果場。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a1801">樂聞深法不畏。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a1901">什曰：心無近著，心不邪疑，又能信諸佛有不思議法，故能聞深
<lb ed="ZW" n="0282a20"/>法，心不生畏也。肇曰：樂法之情不深者，聞深法必生畏也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a2101">樂三脫門，不樂非時。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0282a2201">肇曰：三脫，空、無相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0282002" n="0282002"/>、無作也。縛以之解謂之脫。三乘所由
<lb ed="ZW" n="0282a23"/>謂之門。二乘入三脫門不盡其極而中路取證，謂之非時。此大士
<lb ed="ZW" n="0282a24"/>之所不樂也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0282a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0282a2501">樂近同學。樂於非同學中，心無恚礙。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0283a" n="0283a"/>
<lb ed="ZW" n="0283a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0101">肇曰：異我自彼，曷爲生恚？非同學，外道黨也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0201">樂將護惡知識，樂近善知識。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0301">護惡不捨大悲，近善能成大智。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0401">樂心喜淸淨。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0501">肇曰：淸淨是實相眞法喜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0601">樂修無量道品之法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0701">適化無方，故道品無量。肇曰：法樂無量，上略言之耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a0801">是爲菩薩法樂。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a0901">此四，結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1001">於是波旬吿諸女言：我欲與汝俱還天宮。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1101">此下七<anchor xml:id="nkr_note_orig_0283001" n="0283001"/>，波旬誘女也。文二。此初，誘也。肇曰：先聞空中
<lb ed="ZW" n="0283a12"/>聲，畏而言與，非其眞心，故欲俱還也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1301">諸女言：以我等與此居士，有法樂，我等甚樂，不復樂五欲樂
<lb ed="ZW" n="0283a14"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1501">二，女辭也。肇曰：已屬人矣，兼有法樂，何由返也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a1601">魔言：居士！可捨此女。一切所有施於彼者，是爲菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a1701">此八，還女。文五：一、索女，二、還女，三、請法，四、爲說，五、
<lb ed="ZW" n="0283a18"/>隨還。此初，索也。肇曰：淨名化導旣訖，魔知其不吝，故請也。菩
<lb ed="ZW" n="0283a19"/>薩之道，一切無惜，想能見還也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a2001">維摩詰言：我已捨矣，汝便將去。令一切衆生得法願具足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a2101">二，還女也。肇曰：因事興願，菩薩常法也。以女還魔，願具滿
<lb ed="ZW" n="0283a22"/>故，因以生願。「一切衆生得法願具足」，如魔之願滿也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0283a2301">於是諸女問維摩詰：我等云何止於魔宮？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0283a24"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0283a2401">三，弟子辭師，故請法也。肇曰：昔在魔宮，以五欲爲樂；今在
<lb ed="ZW" n="0283a25"/>菩薩，以法樂爲樂。復還魔天，當何所業耶？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0284a" n="0284a"/>
<lb ed="ZW" n="0284a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a0101">維摩詰言：諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284001" n="0284001"/>姊！有法門名無盡燈，汝等當學。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a0201">四，大士爲說無盡燈法。</p>
<lb ed="ZW" n="0284a03"/><p xml:id="pZW02p0284a0301">文三。此初，標名勸也。肇曰：將遠流大法之明，以照魔宮癡
<lb ed="ZW" n="0284a04"/>冥之室，故說此門也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a0501">無盡燈者，譬如一燈然百千燈，冥者皆明，明終不盡。如是，諸
<lb ed="ZW" n="0284a06"/>姊！夫一菩薩開導百千衆生，令發阿耨多羅三藐三菩提心，於其道
<lb ed="ZW" n="0284a07"/>意亦不滅盡，隨所說法而自增益一切善法，是名無盡燈也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a0801">二，釋勸，法、喩、合可見。肇曰：自行化彼，則功德彌增。法光
<lb ed="ZW" n="0284a09"/>不絕，名無盡燈。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1001">汝等雖住魔宮，以是無盡燈，令無數天子、天女發阿耨多羅三
<lb ed="ZW" n="0284a11"/>藐三菩提心者，爲報佛恩，亦大饒益一切衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1201">三，結勸學也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284002" n="0284002"/>。肇曰：報恩之上，莫先弘道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1301">爾時天女頭面禮維摩詰足，隨魔還宮，忽然不現。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1401">五，致禮辭還。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1501">世尊！維摩詰有如是自在神力、智慧辯才，故我不任詣彼問
<lb ed="ZW" n="0284a16"/>疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1701">此四，結辭不堪也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a1801">佛吿長者子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0284003" n="0284003"/>善得：汝行詣維摩詰問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a1901">文二。此初，命也。梵云「須達多」，亦云「善得」，亦云「善施」，
<lb ed="ZW" n="0284a20"/>卽<name role="" type="person">給孤獨</name>也。因緣如別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a2101">善得白佛言：世尊！我不堪任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0284a2201">二，辭。文四。此初，辭也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0284a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0284a2301">所以者何？憶念我昔自於父舍設大施會，供養一切沙門、婆羅
<lb ed="ZW" n="0284a24"/>門及諸外道、貧窮下賤孤獨乞人，期滿七日。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0285a" n="0285a"/>
<lb ed="ZW" n="0285a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a0101">二，略釋也。在家大士，故於父舍行施，化同類也。生曰：婆羅
<lb ed="ZW" n="0285a02"/>門法，七日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285001" n="0285001"/>祠梵天，行大施，期生彼也。言已承嫡繼業於父舍然
<lb ed="ZW" n="0285a03"/>也。寄之可以致，明法施大矣。什曰：所以乃至第七日方來譏者，
<lb ed="ZW" n="0285a04"/>欲令其功德滿、心淳熟也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a0501">時維摩詰來入會中，謂我言：長者子！夫大施會不當如汝所
<lb ed="ZW" n="0285a06"/>設<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285002" n="0285002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a0701">此三，廣引彈事。文六：一、彈訶，二、請說，三、略說，四、重請，
<lb ed="ZW" n="0285a08"/>五、廣說，六、得益。此初，彈也。肇曰：天竺大施會法，於父舍開四
<lb ed="ZW" n="0285a09"/>門，立高幢吿天下，諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285003" n="0285003"/>有所須，皆詣其舍，於七日中傾家而施，以
<lb ed="ZW" n="0285a10"/>求梵福。時淨名以其俗施旣滿，將進以法施，故先譏其所設，以明
<lb ed="ZW" n="0285a11"/>爲施之殊也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a1201">當爲法施之會，何用是財施會爲？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a1301">肇曰：夫形必有所礙，財必有所窮。故會人以形者不可普集，
<lb ed="ZW" n="0285a14"/>施人以財不可以周給。且<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285004" n="0285004"/>施旣不普，財不益神，未若會群生於
<lb ed="ZW" n="0285a15"/>十方而卽之本土，懷法施於胸中而慧無不普。以此而會，會無不
<lb ed="ZW" n="0285a16"/>均；以此而施，施不遺人。曷爲置殊方而集近賓，捨心益而獨潤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0285005" n="0285005"/>
<lb ed="ZW" n="0285a17"/>身乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a1801">我言：居士！何謂法施之會？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a1901">此二，請問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0285a2001">法施會者，無前無後，一時供養一切衆生，是名法施之會。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0285a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0285a2101">此三，略答也。什曰：若一起慈心，卽十方同緣。施中之等，莫
<lb ed="ZW" n="0285a22"/>先於此，故曰無前後也。肇曰：夫以方會人，不可一息期；以財濟
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0286a" n="0286a"/>
<lb ed="ZW" n="0286a01"/>物，不可一時周。是以會通無隅者，彌綸而不漏；法澤冥被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286001" n="0286001"/>者，
<lb ed="ZW" n="0286a02"/>不易時而同覆。故能卽無疆爲一會，而道無不潤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286002" n="0286002"/>；虛心懷德，而
<lb ed="ZW" n="0286a03"/>物自賓。曷爲存濡沫之小慧，捨夫江海之大益；置一時之法養，而
<lb ed="ZW" n="0286a04"/>設前後之俗施乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a0501">何謂也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a0601">此四，重問也。肇曰：群生無際，而受化不俱。欲無前無後、一
<lb ed="ZW" n="0286a07"/>時而養者，何謂也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a0801">謂以菩提起於慈心，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a0901">此下五，廣就萬行明法施。文五。此初，四等也。肇曰：夫財
<lb ed="ZW" n="0286a10"/>養養身，法養養神。養神之道存乎冥益。何則？群生流轉以無窮
<lb ed="ZW" n="0286a11"/>爲路，冥冥相承莫能自返。故大士建德不自爲身，一念之善皆爲群
<lb ed="ZW" n="0286a12"/>生。以爲群生，故願、行俱果。行果則己功立，願果則群生益。己
<lb ed="ZW" n="0286a13"/>功立，則有濟物之能；群生益，則有返流之分。然則菩薩始建德於
<lb ed="ZW" n="0286a14"/>內，群生已蒙益於外矣！何必待哺養啓導，然後爲益乎？菩提者，
<lb ed="ZW" n="0286a15"/>弘濟之道也。是以爲菩提而起慈者，一念一時，所益無際矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a1601">以救衆生起大悲心，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a1701">肇曰：大悲之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286003" n="0286003"/>興，救彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0286004" n="0286004"/>而起，所以悲生於我，而天下同益
<lb ed="ZW" n="0286a18"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a1901">以持正法起於喜心，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a2001">肇曰：欲令彼我俱持正法，喜以之生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a2101">以攝智慧行於捨心；</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0286a2201">肇曰：小捨捨怨親，大捨捨萬有。捨萬有者，正智之性也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0286a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0286a2301">以攝慳貪起檀波羅蜜，以化犯戒起尸波羅蜜，以無我法起羼提
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0287a" n="0287a"/>
<lb ed="ZW" n="0287a01"/>波羅蜜，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0201">此二，明六度<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287001" n="0287001"/>法施。大士以一毫之善，普施衆生，永除六
<lb ed="ZW" n="0287a03"/>蔽，圓滿六度。肇曰：忿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287002" n="0287002"/>生於我，無我卽無競。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0401">以離身心相起毗離耶波羅蜜，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0501">肇曰：精進之相，起於身心，而云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287003" n="0287003"/>離身心者，其唯無相精進
<lb ed="ZW" n="0287a06"/>乎？復次，愛著身心，不能精進<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287004" n="0287004"/>。能精進者，其在亡身心乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0701">以菩提相起禪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287005" n="0287005"/>波羅蜜，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a0801">肇曰：菩提之相，無定無亂，以此起禪，亦同相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a0901">以一切智起般若波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1001">肇曰：在佛名一切智，在菩薩名般若，因果異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287006" n="0287006"/>名也。然一切
<lb ed="ZW" n="0287a11"/>智以無相爲相，以此起般若，般若亦無相。因果雖異名，其相不殊
<lb ed="ZW" n="0287a12"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a1301">敎化<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287007" n="0287007"/>衆生而起於空。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1401">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287008" n="0287008"/>三，約三脫明法施。肇曰：存<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287009" n="0287009"/>衆生則乖空義，存空義
<lb ed="ZW" n="0287a15"/>則捨衆生。善通法相，虛空其懷者，終日化衆生，終日不乖空也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0287a1601">不捨有爲法而起無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0287010" n="0287010"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0287a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0287a1701">肇曰：卽有而無，故能起無相；卽無而有，故能不捨。不捨故萬
<lb ed="ZW" n="0287a18"/>法兼備，起無故美惡齊旨。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0288a" n="0288a"/>
<lb ed="ZW" n="0288a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0101">示現受生而起無作。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0201">肇曰：作，謂造作生死也。爲彼受生者，非作生而生也。是以
<lb ed="ZW" n="0288a03"/>大士受生，常起無作。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0401">護持正法起方便力，以度衆生起四攝法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0501">此四，遍約萬行明法施。肇曰：非方便無以護正法，非四攝無
<lb ed="ZW" n="0288a06"/>以濟群生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a0701">以敬事一切起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288001" n="0288001"/>除慢法，於身命財起三堅法，於六念中起思
<lb ed="ZW" n="0288a08"/>念法，於六和敬起質直<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288002" n="0288002"/>心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a0901">息諸慢以修敬，厭三僞而修三堅，內思六念，外順六和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288003" n="0288003"/>，此之
<lb ed="ZW" n="0288a10"/>謂法施。「六念」者，肇曰：念佛、法、僧、施、戒、天，六念也。「六和」
<lb ed="ZW" n="0288a11"/>者，肇曰：以慈心起身、口、意業，爲三也；四，得重養與人共之；五，
<lb ed="ZW" n="0288a12"/>持戒淨；六，修漏盡慧。非直心無以具六法，非六法無以和群衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288004" n="0288004"/>。
<lb ed="ZW" n="0288a13"/>群衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288005" n="0288005"/>不和，非敬順之道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1401">正行善法，起於淨命。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a1501">肇曰：凡所行善，不以邪心爲命也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1601">心淨歡喜，起近賢聖。不憎惡人，起調伏心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a1701">「心淨」者，信也。信樂賢聖，常近三寶，不憎惡人，能調不善。
<lb ed="ZW" n="0288a18"/>肇曰：近賢聖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288006" n="0288006"/>，生淨喜。見惡，無憎心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0288a1901">以出家法起於深心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0288a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0288a2001">厭患三界，誓求菩提。大事因緣，非小志之所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0288007" n="0288007"/>爲也。肇曰：
<lb ed="ZW" n="0288a21"/>出家之法，非淺心所能弘也。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0289a" n="0289a"/>
<lb ed="ZW" n="0289a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0101">以如說行起於多聞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0201">肇曰：聞不能行，非多聞也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0301">以無諍法起空閑處。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0401">法性平等，名爲無諍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289001" n="0289001"/>。棲心此理，是住空閑。肇曰：忿競生
<lb ed="ZW" n="0289a05"/>乎衆聚，無諍出乎空閑。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0601">趣向佛慧，起於宴坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0701">肇曰：佛慧深遠，非定不趣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a0801">解衆生縛，起修行地。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a0901">理圓無漸而解縛者，必修之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289002" n="0289002"/>以次位。肇曰：己行不修，安能
<lb ed="ZW" n="0289a10"/>解彼！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a1101">以具相好及淨佛土，起福德業。知一切衆生心念，如應說法，
<lb ed="ZW" n="0289a12"/>起於智業。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a1301">肇曰：大乘萬行分爲二業，以智爲行標，故別立智業；諸行隨
<lb ed="ZW" n="0289a14"/>從，故總立德業。凡所修立，非一業所成。而衆經修相好淨土繫以
<lb ed="ZW" n="0289a15"/>德業，知念說法繫以智業。此蓋取其功用之所多耳，未始相無也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a1601">知一切法不取不捨，入一相門起於慧業。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a1701">肇曰：決定審理謂之智，造心分別謂之慧。上決衆生念定諸法
<lb ed="ZW" n="0289a18"/>相，然後說法，故繫之以智；今造心分別法相，令入一門，故繫之以
<lb ed="ZW" n="0289a19"/>慧也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a2001">斷一切煩惱、一切障礙、一切不善法，起<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289003" n="0289003"/>一切善業。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a2101">肇曰：無善不修，故無惡不斷。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0289a2201">以得一切智慧、一切善法，起於一切助佛道法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0289a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0289a2301">肇曰：一切智慧，智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0289004" n="0289004"/>業也。一切善法，卽德業也。助佛道
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0290a" n="0290a"/>
<lb ed="ZW" n="0290a01"/>法，大乘諸無漏法也。智、德二業非有漏之所成，成之者，必由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290001" n="0290001"/>
<lb ed="ZW" n="0290a02"/>助佛道法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a0301">如是，善男子！是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290002" n="0290002"/>爲法施之會。若菩薩住是法施會者，爲
<lb ed="ZW" n="0290a04"/>大施主，亦爲一切世間福田。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a0501">此下五，結成法施。肇曰：若能備上諸法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290003" n="0290003"/>，則冥潤<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290004" n="0290004"/>無涯。
<lb ed="ZW" n="0290a06"/>其爲會也，不止一方；其爲施也，不止形骸。不止形骸，故妙存濟
<lb ed="ZW" n="0290a07"/>神；不止一方，故其會彌綸。可謂大施，可謂大會矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a0801">世尊！維摩詰說是法時，婆羅門衆中二百人，皆發阿耨多羅三
<lb ed="ZW" n="0290a09"/>藐三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1001">此六，明時衆得益。文二。此初，婆羅門發心也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1101">我時心得淸淨，歎未曾有，稽首禮維摩詰足，卽解瓔珞價直百
<lb ed="ZW" n="0290a12"/>千，以上之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1301">二，明善得心淨。肇曰：心累悉除，得淸淨信也。文四。此初，
<lb ed="ZW" n="0290a14"/>心悟上瓔珞也。生曰：七日施而此物在者，最所重也。而以上維摩
<lb ed="ZW" n="0290a15"/>詰者，現崇法施情也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1601">不肯取。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a1701">二，讓不受。什曰：本意爲說法故，亦爲譏財施故，懷此二心，
<lb ed="ZW" n="0290a18"/>所以不受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a1901">我言：居士！願必納受，隨意所與。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0290a2001">三，重請受隨施也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0290a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0290a2101">維摩詰乃受瓔珞，分作二分。持一分<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290005" n="0290005"/>施此會中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0290006" n="0290006"/>最下乞
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0291a" n="0291a"/>
<lb ed="ZW" n="0291a01"/>人，持一分奉彼難勝如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a0201">四，淨名受已迴施。文四。初，迴施二田也。肇曰：上直進以
<lb ed="ZW" n="0291a03"/>法施，未等致施之心。故施極上窮下，明施心平等，以成善得爲施
<lb ed="ZW" n="0291a04"/>之意也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a0501">一切衆會，皆見光明國土難勝如來，又見珠瓔在彼佛上變成四
<lb ed="ZW" n="0291a06"/>柱寶臺，四面嚴飾，不相障蔽。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a0701">二，佛現化。生曰：分作二分者，欲以明等也。現神力者，驗法
<lb ed="ZW" n="0291a08"/>施也。變成四柱寶臺，豈財施能爲之乎？是法施會然也，故能無不
<lb ed="ZW" n="0291a09"/>周耳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1001">維摩詰現神變已，作是言：若施主等心施一最下乞人，猶如如
<lb ed="ZW" n="0291a11"/>來福田之相，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a1201">三，勸令等心。文二：一、有相等，二、無相等。此初也。施佛
<lb ed="ZW" n="0291a13"/>神通，若此施貧。初無善事，施者未能亡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291001" n="0291001"/>於分別，故淨名示之以
<lb ed="ZW" n="0291a14"/>平等。什曰：施佛以地勝，故心濃；施貧以地苦，故悲深。是以福田
<lb ed="ZW" n="0291a15"/>同相，致報一也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1601">無所分別，等於大悲，不求果報，是則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291002" n="0291002"/>名爲具足法施也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a1701">二，無相等也。肇曰：若能齊尊卑，一行報，以平等悲而爲施
<lb ed="ZW" n="0291a18"/>者，乃具足法施耳.</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a1901">城中一最下乞人，見是神力，聞其所說，皆發阿耨多羅三藐三
<lb ed="ZW" n="0291a20"/>菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a2101">此四，得益也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a2201">故我不任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0291a2301">四，結不堪。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0291a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW02p0291a2401">如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0291003" n="0291003"/>諸菩薩，各各向佛說其本緣，稱述維摩詰所言，皆曰不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW02.0019.0292a" n="0292a"/>
<lb ed="ZW" n="0292a01"/>任詣彼問疾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0292a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW02p0292a0201">此是大段第二，總明諸菩薩奉辭。肇曰：三萬二千菩薩皆說不
<lb ed="ZW" n="0292a03"/>任之辭，文不備載之耳。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0292a04"/>
<lb ed="ZW" n="0292a05"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>淨名經關中疏卷上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0292001" n="0292001"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0292a06"/>
<lb ed="ZW" n="0292a07"/><p xml:id="pZW02p0292a0701">〔錄文完〕</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0175a2101" to="#end0175a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">農</lem><rdg wit="#wit.orig">濃</rdg></app>
<app from="#beg0252a2001" to="#end0252a2001"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp5" cb:provider="來函：修慈 (2022-02-14)"><space quantity="0"/><note type="cf1">T85n2777_p0461c28-p0462a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">若菩薩實相三昧得眞天眼，</rdg></app>
<app from="#beg0252a2101" to="#end0252a2101"><lem wit="#wit.cbeta #wit1" resp="#resp5" cb:provider="來函：修慈 (2022-02-14)">若菩薩實相三昧得眞天眼，所見十方皆是無爲，不應有分別之見。<note type="cf1">T85n2777_p0461c28-p0462a01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">所見十方皆是無爲，不應有分別之見。</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0176001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">「花」，甲、乙本作「華」。</note>
<note n="0176002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">「花」，甲、乙本作「華」。</note>
<note n="0176003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">丙本自此始。</note>
<note n="0177001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">「敦」，底、甲、乙本作「頓」，據文意改。</note>
<note n="0177002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177002">「慧」，諸本均作「惠」，此處「惠」與「慧」相通，以下凡「惠」、「慧」相通處，一律正作「慧」，不出註。</note>
<note n="0177003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177003">「者」，甲、乙、丙本無。</note>
<note n="0177004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177004">此上用斯2702號爲底本。此下用伯2188號爲底本。</note>
<note n="0177005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177005">「語」，底、乙本作「悟」，據甲、丙本改。</note>
<note n="0177006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177006">丁本自此始。</note>
<note n="0177007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177007">「維摩」，底、乙、丁本作「維摩詰」，據甲、丙本刪。</note>
<note n="0178001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178001">「爲」，乙本無。</note>
<note n="0178002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178002">「大」，甲本作「本」。</note>
<note n="0178003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178003">「治」，丙本作「理」。</note>
<note n="0178004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178004">「恨」，丁本作「根」。</note>
<note n="0178005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178005">「軍」，甲本作「運」。</note>
<note n="0178006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178006">「右」，丁本作「又」。</note>
<note n="0178007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178007">「軍」，底本作「運」，據甲、乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0178008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178008">「冥」，甲本作「宜」。</note>
<note n="0178009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178009">「所」，丁本無。</note>
<note n="0178010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178010">「名」，甲、丙本作「名也」。</note>
<note n="0179001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">「獨不行」，乙本無。</note>
<note n="0179002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">「遵」，乙本作「尊」。</note>
<note n="0179003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">「疾」，甲本無。</note>
<note n="0179004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">「言」，甲本作「曰」。</note>
<note n="0179005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179005">「其」，丁本無。</note>
<note n="0179006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179006">「也」，乙本無。</note>
<note n="0179007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179007">「迷」，甲本作「米」。</note>
<note n="0179008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179008">「亦」，甲本作「跡」。</note>
<note n="0179009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179009">「下」，丁本無。</note>
<note n="0180001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">「癡」，底、甲、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0180002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">「華」，丙本作「花」。</note>
<note n="0180003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180003">「昧」，底本作「妹」，據甲、乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0180004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180004">「物」，乙本作「勿」。</note>
<note n="0180005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180005">「礙」，丙本作「閡」。</note>
<note n="0180006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180006">「不」，甲本無。</note>
<note n="0180007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180007">「說」，乙本無。</note>
<note n="0180008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180008">「心」，乙本作「心而能說」。</note>
<note n="0181001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">「聞」，底、乙、丙、丁本作「問」，據甲本改。</note>
<note n="0181002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">「道成」，甲本作「成道」。</note>
<note n="0181003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181003">「言」，甲本無。</note>
<note n="0181004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181004">「應」，乙本刪。</note>
<note n="0182001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">「爲」，甲本作「謂」。</note>
<note n="0182002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">「近」，甲本作「近爲」。</note>
<note n="0182003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">「離」，甲本作「籬」。</note>
<note n="0182004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182004">「藍」，甲本作「監」。</note>
<note n="0182005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182005">「藍」，甲本作「監」。</note>
<note n="0182006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182006">「和」，甲本無。</note>
<note n="0182007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182007">「賅」，底、甲、乙、丙、丁本作「該」，通「賅」。</note>
<note n="0182008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182008">「名」，乙本無。</note>
<note n="0183001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">「道」，甲本無。</note>
<note n="0183002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183002">「歎」，丁本無。</note>
<note n="0183003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183003">「私」，甲本作「移」。</note>
<note n="0183004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183004">「結」，乙本無。</note>
<note n="0184001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">「子」，甲本無。</note>
<note n="0184002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">「說」，乙本作「談」。</note>
<note n="0184003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184003">「直」，甲本作「眞」。</note>
<note n="0184004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184004">「間」，丁本作「聞」。</note>
<note n="0184005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184005">「也」，乙本無。</note>
<note n="0184006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184006">「德」，底、乙、丁本作「得」，甲、丙本作「德」，此處「得」與「德」通，以下底校本凡「得」、「德」相通之處，一律錄作「德」，不出註。</note>
<note n="0185001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">「止」，丙本作「心」。</note>
<note n="0185002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">「猶」，底、甲、乙、丙、丁本作「由」，通「猶」。</note>
<note n="0185003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185003">「礙」，甲本作「閡」。</note>
<note n="0185004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185004">「閡」，丙本作「礙」。</note>
<note n="0185005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185005">「辯」，底本無，據甲、乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0186001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">「名」，乙本無。</note>
<note n="0186002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">「知」，丁本作「智」。</note>
<note n="0186003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">「轉」，甲本作「輪」。</note>
<note n="0186004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186004">「隨」，甲本無。</note>
<note n="0186005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186005">甲本至此止。</note>
<note n="0187001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">「間」，丁本作「聞」。</note>
<note n="0187002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187002">「示」，乙本作「亦」。</note>
<note n="0187003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187003">「標」，乙本作「釋」。</note>
<note n="0187004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187004">「其」，乙本無。</note>
<note n="0187005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187005">「勝」，乙本作「釋」。</note>
<note n="0187006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187006">「標」，乙本作「釋」。</note>
<note n="0187007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187007">「冥」，底、乙、丁本作「暝」，據丙本改。</note>
<note n="0187008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187008">「冥」，底、乙、丙本作「暝」，據丁本改。</note>
<note n="0188001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">「邪」，底、丙、丁本作「耶」，據乙本改。以下底校本凡「邪」誤作「耶」處，一律錄作「邪」，不出註。</note>
<note n="0188002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">「惑」，丙本作「或」，通「惑」。以下底校本凡「或」通「惑」處，一律錄作「惑」，不出註。</note>
<note n="0188003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">「芽」，底、乙、丙、丁本作「牙」，通「芽」。以下底校本凡「牙」通「芽」處，一律錄作「芽」，不出註。</note>
<note n="0188004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">「又」，乙本無。</note>
<note n="0188005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188005">「導」，乙本作「遵」。</note>
<note n="0188006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188006">「標」，乙本作「釋」。</note>
<note n="0189001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">「導」，丙本作「道」，通「導」。以下底校本凡「道」通「導」處，一律錄作「導」，不出註。</note>
<note n="0189002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">「下」，底、丙、丁本無，據乙本補。</note>
<note n="0189003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189003">「辨」，底、乙、丁本作「辯」，丙本作「辨」。此處「辯」、「辨」相通。以下底校本凡「辯」、「辨」相通處，一律錄作正字，不出註。</note>
<note n="0189004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189004">「無」，乙本作「無所」。</note>
<note n="0189005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189005">「且」，底、丙本作「具」，據乙、丁本改。</note>
<note n="0189006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189006">「趣」，丙本作「惡」。</note>
<note n="0190001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">「無身」，乙、丙、丁本無。</note>
<note n="0190002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190002">「感而後應」，乙、丁本無。</note>
<note n="0190003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190003">「法」，丙本作「法空」。</note>
<note n="0191001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">「能」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0191002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">「實」，丙、丁本作「寶」。</note>
<note n="0192001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">「言王也」，丙本作「曰喜王」。</note>
<note n="0192002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192002">「勇」，丁本作「勇也」。</note>
<note n="0192003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192003">「勝」，乙本原作「積」，有校改痕跡，字跡不淸。</note>
<note n="0193001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">「得」，乙本作「德」。</note>
<note n="0193002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193002">「歡」，乙本作「觀」。</note>
<note n="0193003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193003">「香」，丙本作「香風」。</note>
<note n="0194001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194001">「捨」，底本作「拾」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0194002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194002">「什曰」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0195001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195001">「子」，乙本作「也」。</note>
<note n="0195002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195002">「人」，丙本作「人俱」。</note>
<note n="0195003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195003">「地」，丁本作「也」。</note>
<note n="0196001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">「後」，乙本無。</note>
<note n="0196002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196002">「天」，底、乙、丙、丁本無，據僧肇《註維摩詰經》補，見《大正藏》第38卷第331頁下。</note>
<note n="0196003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196003">「道」，丁本作「通」。</note>
<note n="0197001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197001">「法」，乙本無。</note>
<note n="0197002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">「高」，底、乙、丙、丁本無，據僧肇《註維摩詰經》補，見《大正藏》第38卷第332頁上。</note>
<note n="0197003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">「諸」，丁本作「諸神」。</note>
<note n="0198001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198001">「源」，底、乙、丙、丁本作「原」，據僧肇《註維摩詰經》改，見《大正藏》第38卷第332頁中。</note>
<note n="0198002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198002">「辰」，底、乙、丁本作「晨」，據丙本改。</note>
<note n="0198003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198003">「者」，乙本無。</note>
<note n="0198004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198004">「衆」，乙本作「衆衆」。</note>
<note n="0198005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198005">「彌」，丁本作「彌輪」。</note>
<note n="0198006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198006">「而」，丁本作「而而」。</note>
<note n="0198007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198007">「佛」，丁本無。</note>
<note n="0198008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198008">「歎」，乙本作「歡」。</note>
<note n="0200001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">「乘」，丙、丁本作「能」。</note>
<note n="0200002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200002">「試」，底本作「誡」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0201001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201001">「菩提」，丙本作「菩提樹」。</note>
<note n="0201002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201002">「無心於伏」，底、丁本作「無心伏於物」，丙本作「心於伏」，據乙本改。</note>
<note n="0201003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201003">「猶」，乙本作「猶若」。</note>
<note n="0201004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201004">「死」，丁本無。</note>
<note n="0202001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202001">「孰」，乙、丁本作「熟」。</note>
<note n="0202002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202002">「人」，乙本無。</note>
<note n="0203001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203001">「語」，乙、丙、丁本作「言音」。</note>
<note n="0203002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203002">「次」，底本作「此」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0203003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203003">「兩」，丁本無。</note>
<note n="0204001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">「歎斷」，底、丙、丁本作「斷歎」，據乙本改。</note>
<note n="0204002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204002">「縛」，丙、丁本作「縛也」。</note>
<note n="0204003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204003">「皆名爲結」，丁本無。</note>
<note n="0204004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204004">「捨」，丁本作「舍」。</note>
<note n="0204005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204005">「涘」，底、乙、丙、丁本作「族」，據僧肇《註維摩詰經》改，見《大正藏》第38卷第334頁上。</note>
<note n="0204006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204006">「發」，底本作「發心」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0205001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205001">「也」，乙本無。</note>
<note n="0205002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205002">「經」，乙、丙本無。</note>
<note n="0206001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206001">此處丁本衍一句：「是以所化衆生處爲國土」。</note>
<note n="0206002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206002">「玉」，底、乙、丁本作「王」，據丙本改。僧肇《註維摩詰經》亦作「玉」，見《大正藏》第38卷第334頁中。</note>
<note n="0206003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206003">「土」，底、丙本作「生」，據乙、丁本改。</note>
<note n="0206004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206004">「或」，底、乙、丁本作「惑」，據丙本改。</note>
<note n="0206005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206005">「生」，乙本無。</note>
<note n="0207001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207001">「譬」，丙本作「譬如」。</note>
<note n="0208001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208001">「直」，底本作「眞」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0208002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208002">「從」，乙本無。</note>
<note n="0208003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208003">「淨」，丙本作「淨土」。</note>
<note n="0208004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208004">「直」，底本作「眞」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0208005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208005">「爾」，底、丙本作「示」，據乙、丁本改。</note>
<note n="0209001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209001">「持」，丁本作「待」。</note>
<note n="0209002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209002">「信」，丙本作「善」。</note>
<note n="0209003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209003">「攝」，丙本作「攝衆生」。</note>
<note n="0210001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210001">「次」，底本作「此」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0210002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210002">「生盲」，丙本無。</note>
<note n="0210003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210003">「生」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0211001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211001">「且」，乙本作「具」。</note>
<note n="0211002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211002">「嫉」，丁本作「疾」。</note>
<note n="0211003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211003">「也」，乙、丙、丁本無。</note>
<note n="0211004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211004">「因」，丙本作「因始」。</note>
<note n="0212001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212001">「期」，丙本作「其」。</note>
<note n="0212002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212002">「淨」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0212003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212003">「時」，丁本作「則」。</note>
<note n="0213001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213001">「六」，底本作「六六」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0213002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213002">「者」，乙本無。</note>
<note n="0213003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213003">「過」，底本作「過過」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0213004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213004">「作」，乙本無。</note>
<note n="0213005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213005">「欲」，底、乙、丙、丁本無，據北1300號補。</note>
<note n="0214001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214001">「惡充」，丁本作「充惡」。</note>
<note n="0214002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214002">「此」，丙本作「此下」。</note>
<note n="0214003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214003">「應」，丁本無。</note>
<note n="0214004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214004">「此」，乙本無。</note>
<note n="0214005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214005">「也」，乙本無。</note>
<note n="0215001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215001">「現，亦」，底、乙、丙、丁本無，據僧肇《註維摩詰經》補，見《大正藏》第38卷第338頁上。</note>
<note n="0215002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215002">「此」，乙本無。</note>
<note n="0215003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215003">「文中」，底本殘，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0215004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215004">「伽」，丁本作「加」。</note>
<note n="0215005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215005">「短」，丙、丁本作「矩」。</note>
<note n="0215006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215006">「短」，丙、丁本作「矩」。</note>
<note n="0216001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216001">「寶積」，底本殘，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0216002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216002">「此」，底本殘，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0216003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216003">「阿」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0217001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217001">「値」，底本作「殖」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0217002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217002">「値佛聞法」，乙本作「値佛聞法，値佛聞法」。</note>
<note n="0217003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217003">「勢」，乙本作「勢也」。</note>
<note n="0217004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217004">「故」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0217005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217005">「也」，丁本無。</note>
<note n="0217006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217006">「祇」，丁本作「祇僧祇」。</note>
<note n="0218001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218001">「受」，底本作「受受」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0218002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218002">「佛」，乙本無。</note>
<note n="0218003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218003">「四」，乙本無。</note>
<note n="0218004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218004">「民」，丙本作「人」。</note>
<note n="0218005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218005">「寂」，丙本作「定」。</note>
<note n="0219001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219001">「其」，乙本無。</note>
<note n="0220001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">「致」，丙本作「供」。</note>
<note n="0220002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220002">「幼」，丁本作「幻」。</note>
<note n="0220003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220003">「曲」，乙本作「典」。</note>
<note n="0220004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220004">「人」，乙本作「人也」。</note>
<note n="0220005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220005">「幼」，丁本作「幻」。</note>
<note n="0220006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220006">「肇曰」，底、丙、丁本無，據乙本補。</note>
<note n="0221001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221001">「輪」，底、乙、丙、丁本作「淪」，據文意改。</note>
<note n="0221002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221002">「重」，丁本作「重月」。</note>
<note n="0221003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221003">「以」，丁本作「如」。</note>
<note n="0222001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">「愛」，丁本作「受」。</note>
<note n="0222002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222002">「愛」，丁本作「受」。</note>
<note n="0222003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222003">「深」，乙本作「染」。</note>
<note n="0222004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222004">「及」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0223001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">「孰」，乙、丁本作「熟」。</note>
<note n="0223002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223002">「聚」，丁本無。</note>
<note n="0223003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223003">「虛」，底本作「虛空」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0223004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223004">「草」，丙本作「樹」。</note>
<note n="0224001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224001">「見」，丁本無。</note>
<note n="0224002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224002">「類」，丁本作「類則」。</note>
<note n="0224003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224003">「宅」，丁本無。</note>
<note n="0224004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224004">「自在，不自在」，丁本作「在自，不在自」。</note>
<note n="0224005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224005">「火無我也。外」，丁本無。</note>
<note n="0224006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224006">「存」，乙本作「在」。</note>
<note n="0225001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">「止」，乙本作「正」。</note>
<note n="0225002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225002">「止」，乙本作「正」。</note>
<note n="0225003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225003">「異」，底本作「以」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0225004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225004">「此」，乙本作「此下」。</note>
<note n="0225005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225005">「破作者」，丁本作「被作」。</note>
<note n="0226001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226001">「明」，乙本無。</note>
<note n="0226002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226002">「他」，丁本作「地」。</note>
<note n="0226003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226003">「無」，丁本作「無一」。</note>
<note n="0227001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">「三總結」，底、乙本無，丙本作「三結」，據丁本補。</note>
<note n="0227002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227002">「三昧」，底本刪，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0228001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228001">「止」，乙本作「正」。</note>
<note n="0228002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228002">「一」，底、乙、丙、丁本無，據僧肇《註維摩詰經》補，見《大正藏》第38卷第343頁中。</note>
<note n="0229001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229001">「疾」，丁本作「病」。</note>
<note n="0229002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229002">「之」，丁本作「之之」。</note>
<note n="0229003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229003">「下」，丁本作「不」。</note>
<note n="0230001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">「道法也」，乙本作「法道」。</note>
<note n="0230002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230002">「見」，丁本無。</note>
<note n="0231001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">「失」，丁本作「朱」。</note>
<note n="0231002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">「若」，丁本作「善」。</note>
<note n="0231003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231003">「已」，乙本無。</note>
<note n="0231004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231004">「揵」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0231005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231005">「第」，丁本作「弟子」。</note>
<note n="0231006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231006">「離」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0232001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232001">「示」，乙本作「示是」。</note>
<note n="0232002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232002">「理」，乙本作「里」。</note>
<note n="0233001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233001">「辨」，丁本作「辦」。</note>
<note n="0233002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233002">「我」，乙本無。</note>
<note n="0234001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">「法一」，丙本作「一法」。</note>
<note n="0234002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">「去」，乙本作「法」。</note>
<note n="0234003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234003">「順」，丁本作「頤」。</note>
<note n="0236001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236001">「乞」，乙本作「乞食」。</note>
<note n="0236002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236002">「抖藪」，乙、丁本作「斗藪」，以下底、校本之「斗藪」均錄作「抖藪」，不出註。</note>
<note n="0236003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236003">「離」，丁本作「雜」。</note>
<note n="0237001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237001">《維摩詰經》作「揣」，見《大正藏》第14卷第54頁中。</note>
<note n="0237002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237002">「受」，乙、丙、丁本作「愛」。</note>
<note n="0238001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">「相」，底、乙、丁本作「想」，據丙本改。</note>
<note n="0238002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">「燃」，底、乙、丙、丁本作「然」，據文意改。</note>
<note n="0238003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">「陀」，丁本無。</note>
<note n="0238004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238004">「旣得食」，丁本無。</note>
<note n="0238005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238005">「解」，乙、丁本作「解脫」。</note>
<note n="0238006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238006">「施」，丁本無。</note>
<note n="0239001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239001">「出世」，底本作「出」，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0239002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239002">「有」，乙本作「爲」。</note>
<note n="0239003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239003">「正」，丁本無。</note>
<note n="0239004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239004">「爾」，丙、丁本作「示」。</note>
<note n="0240001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240001">「此」，丁本無。</note>
<note n="0240002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240002">「堪」，乙本無。</note>
<note n="0240003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240003">「又」，丁本作「有」。</note>
<note n="0240004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240004">「彈」，丁本作「撣」。</note>
<note n="0240005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240005">「正」，丁本無。</note>
<note n="0240006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240006">「見」，乙本無。</note>
<note n="0241001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241001">「相」，丁本作「想」。</note>
<note n="0241002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241002">「人凡聖」，乙、丙本作「聖凡」。</note>
<note n="0241003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241003">「三」，乙本作「二」。</note>
<note n="0242001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242001">「而」，丁本作「而不」。</note>
<note n="0242002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242002">「願」，僧肇《註維摩詰經》作「若」，見《大正藏》第38卷第350頁下。</note>
<note n="0242003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242003">「不」，底本作「不不」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0242004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242004">「二」，丁本作「三」。</note>
<note n="0242005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242005">「姓」，丙、丁本作「性」。</note>
<note n="0243001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243001">「姓」，丁本作「性」。</note>
<note n="0243002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243002">「隨」，丁本無。</note>
<note n="0243003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243003">「懷」，丙、丁本作「壞」。</note>
<note n="0243004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243004">「六」，底本作「六六」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0243005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243005">「而」，乙本作「者」。</note>
<note n="0244001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244001">「於」，丁本作「於爲」。</note>
<note n="0244002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244002">「也」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0244003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244003">「孰」，丁本作「執」。</note>
<note n="0244004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244004">「之」，丁本作「正」。</note>
<note n="0244005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244005">「正」，丁本作「之」。</note>
<note n="0244006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244006">「其」，丁本作「之」。</note>
<note n="0244007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244007">乙、丙本將下文「於一切衆生而有怨心，謗諸佛，毀於法」一句誤移此處。</note>
<note n="0245001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245001">「肇曰：旣爲其侶，安得有異？又曰：夫以無異，故能成其異也」，乙、丁本作「肇曰：又曰：夫以無異，故能成其異也。旣爲其侶，安得有異」。</note>
<note n="0245002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245002">「惡」，乙本無。</note>
<note n="0245003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245003">「茫」，底本作「忙」，乙、丙、丁本作「芒」，據文意改。</note>
<note n="0245004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245004">「置」，丁本作「致」。</note>
<note n="0245005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245005">「斯」，丁本作「思」。</note>
<note n="0246001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246001">「應」，丁本作「應爲」。</note>
<note n="0246002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246002">「若」，底、丙、丁本作「君」，據乙本改。</note>
<note n="0246003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246003">「解脫」，丁本無。</note>
<note n="0246004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246004">「重」，丁本作「種」。</note>
<note n="0246005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246005">「者」，丁本作「也」。</note>
<note n="0247001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247001">「知識」，丙本作「善知識」。</note>
<note n="0247002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247002">「母」，底、乙、丙、丁本無，據僧肇《註維摩詰經》補，見《大正藏》第38卷第352頁下。</note>
<note n="0247003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247003">「丘」，丁本作「尼」。</note>
<note n="0247004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247004">「深」，丁本作「染」。</note>
<note n="0248001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248001">「法」，乙、丙、丁本作「信」。</note>
<note n="0248002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248002">「示」，丁本作「爾」。</note>
<note n="0248003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248003">「兔」，丁本作「土」。</note>
<note n="0249001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249001">「阿」，底本作「安」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0249002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249002">「聞」，丁本作「文」。</note>
<note n="0249003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249003">「天竺」，丁本作「天竺國」。</note>
<note n="0249004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249004">「也」，乙本無。</note>
<note n="0249005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249005">「昔者」，丙本作「我昔」。</note>
<note n="0249006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249006">「嘗」，底本作「常」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0249007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249007">「謂」，丁本作「爲」。</note>
<note n="0250001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250001">「說」，丙本作「說是」。</note>
<note n="0250002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250002">「見」，底、乙、丁本作「是」，據丙本改。</note>
<note n="0250003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250003">「無」，底本作「無無」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0250004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250004">「孰」，乙本作「熟」。</note>
<note n="0251001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251001">「眞」，丙本作「有」。</note>
<note n="0251002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251002">「空」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0251003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0251003">「曰」，丁本無。</note>
<note n="0252001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252001">「放」，丁本作「施」。</note>
<note n="0252002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252002">「耶」，丁本作「也」。</note>
<note n="0252003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0252003">「擇」，底、丁本作「釋」，據乙、丙本改。</note>
<note n="0253001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253001">「同」，丁本作「固」。</note>
<note n="0253002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253002">「違」，丁本作「爲」。</note>
<note n="0253003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253003">「歎」，丙本作「難」，丁本作「歡」。</note>
<note n="0253004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253004">「詰」，丁本作「諸」。</note>
<note n="0253005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253005">「在」，丁本作「住」。</note>
<note n="0253006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253006">「嘗」，底本作「常」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0253007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0253007">「嘗」，底本作「常」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0254001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254001">「今」，乙本作「令」。</note>
<note n="0254002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0254002">「乘」，丁本無。</note>
<note n="0255001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255001">「然」，丁本作「煞」。</note>
<note n="0255002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255002">「想」，丁本作「相」。</note>
<note n="0255003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255003">「無妄想」，丁本作「妄相」。</note>
<note n="0255004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0255004">「次」，丁本作「此次」。</note>
<note n="0256001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256001">「曰」，丁本無。</note>
<note n="0256002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256002">「無」，底本作「至」，丙本作「至無」，據乙、丁本改。</note>
<note n="0256003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256003">「實」，底、乙本作「實則」，據丙、丁本刪。</note>
<note n="0256004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256004">「想」，底、丁本作「相」，據乙、丙本改。</note>
<note n="0256005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0256005">「律」，丁本作「律之」。</note>
<note n="0257001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257001">「言」，丁本作「其」。</note>
<note n="0257002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257002">「吿」，丁本作「吉」。</note>
<note n="0257003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257003">「羅」，乙本無。</note>
<note n="0257004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257004">「以」，乙本作「已」。</note>
<note n="0257005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257005">「中」，乙本作「才」。</note>
<note n="0257006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257006">「二」，乙本作「三」。</note>
<note n="0257007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257007">「念」，底、丙本作「念我」，據乙、丁本刪。</note>
<note n="0257008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0257008">「者」，乙本無。</note>
<note n="0258001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258001">「二：一」，乙本作「三」。</note>
<note n="0258002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258002">「求」，乙本作「於」。</note>
<note n="0258003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258003">「理」，丙本作「利」。</note>
<note n="0258004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258004">「語」，底本作「悟」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0258005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258005">「謂」，底本作「爲」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0258006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258006">「身」，丁本無。</note>
<note n="0258007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258007">「德」，乙本作「位」。</note>
<note n="0258008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0258008">「者」，丁本無。</note>
<note n="0259001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259001">「無」，丁本無。</note>
<note n="0259002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259002">「曰」，丁本無。</note>
<note n="0259003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259003">「爲」，底本作「無」，乙本作「之」，據丙、丁本改。</note>
<note n="0259004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259004">「二」，丙本作「下」。</note>
<note n="0259005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259005">「魔」，丁本作「摩」。</note>
<note n="0259006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0259006">「五道」，丁本無。</note>
<note n="0260001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260001">「曀亡」，乙本無。</note>
<note n="0260002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260002">「曰」，丁本無。</note>
<note n="0260003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260003">「曰」，丁本無。</note>
<note n="0260004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0260004">「過」，乙本作「惡」。</note>
<note n="0261001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261001">「是」，丁本無。</note>
<note n="0261002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261002">「諸」，乙本作「語」。</note>
<note n="0261003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261003">「悟」，乙本作「五」。</note>
<note n="0261004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261004">「是卽」，乙本作「卽是」。</note>
<note n="0261005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0261005">「難」，丁本無。</note>
<note n="0262001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262001">「時」，乙本作「者」。</note>
<note n="0262002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262002">「因」，乙、丙、丁本作「目」。</note>
<note n="0262003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262003">「惑同衆」，乙本無。</note>
<note n="0262004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262004">「期」，乙本作「斯」。</note>
<note n="0262005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262005">「測」，底、丙、丁本作「惻」，乙本作「側」，據文意改。</note>
<note n="0262006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262006">「問」，乙本無。</note>
<note n="0262007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0262007">「住」，乙本無。</note>
<note n="0263001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263001">「謗」，乙本無。</note>
<note n="0263002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263002">「疾」，丁本作「病」。</note>
<note n="0263003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263003">「志」，乙本作「者」。</note>
<note n="0263004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263004">「疾」，乙本作「病」。</note>
<note n="0263005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263005">「疾」，乙本作「病」。</note>
<note n="0263006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263006">「疾」，乙本作「病」。</note>
<note n="0263007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263007">「疾」，乙本作「病」。</note>
<note n="0263008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0263008">「眞」，乙本作「其」。</note>
<note n="0264001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264001">「三界」，乙本無。</note>
<note n="0264002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264002">「域」，丁本作「城」。</note>
<note n="0264003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264003">「染」，丁本作「深」。</note>
<note n="0264004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264004">「相」，乙本作「想」。</note>
<note n="0264005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264005">「不」，丁本作「不不」。</note>
<note n="0264006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264006">「疾」，底、丙本作「病」，據乙、丁本改。</note>
<note n="0264007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0264007">「或」，底、乙、丙本作「惑」，據丁本改。</note>
<note n="0265001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265001">「姓」，丁本作「住」。</note>
<note n="0265002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0265002">「者」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0266001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266001">「佛」，乙本無。</note>
<note n="0266002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266002">「世尊我不堪任詣彼」，乙本作「不任」。</note>
<note n="0266003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266003">「此」，丁本無。</note>
<note n="0266004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266004">「懷」，乙本作「壞」。</note>
<note n="0266005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266005">「仁」，丁本作「二」。</note>
<note n="0266006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266006">「引」，乙本無。</note>
<note n="0266007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266007">「例」，乙本無。</note>
<note n="0266008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266008">「授」，丁本作「受」。</note>
<note n="0266009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0266009">「現」，乙本無。</note>
<note n="0267001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267001">「爲」，丁本作「無」。</note>
<note n="0267002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267002">「生」，丁本無。</note>
<note n="0267003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267003">「名」，僧肇《註維摩詰經》作「咎」，見《大正藏》第38卷第361頁中。</note>
<note n="0267004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267004">「記」，丙、丁本作「旣」。</note>
<note n="0267005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0267005">「生」，乙本無。</note>
<note n="0268001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268001">「記」，丁本作「旣」。</note>
<note n="0268002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268002">「爲」，丁本作「無」。</note>
<note n="0268003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268003">「記」，丁本作「旣」。</note>
<note n="0268004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268004">「授」，丁本作「受」。</note>
<note n="0268005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268005">「也」，乙本無。</note>
<note n="0268006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268006">「知」，乙本作「智」。</note>
<note n="0268007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0268007">「愚」，丁本作「遇」。</note>
<note n="0269001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269001">「諸」，底、乙、丙本無，據丁本補。</note>
<note n="0269002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269002">「卽」，乙本作「則」。</note>
<note n="0269003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269003">「故」，乙本無。</note>
<note n="0269004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0269004">「以」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0270001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270001">「見」，乙本無。</note>
<note n="0270002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270002">「狀」，丁本作「伏」。</note>
<note n="0270003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270003">「勤」，乙本作「勒」。</note>
<note n="0270004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270004">「不爲」，底本作「不爲不爲」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0270005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270005">「固」，底本作「因」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0270006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270006">「故」，乙本作「故曰」。</note>
<note n="0270007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0270007">「亡」，乙本作「立」。</note>
<note n="0271001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271001">「想」，乙本作「相」。</note>
<note n="0271002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271002">「提」，乙本無。</note>
<note n="0271003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271003">「想」，丁本作「相」。</note>
<note n="0271004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271004">「也」，乙本無。</note>
<note n="0271005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271005">「如」，丁本作「如如」。</note>
<note n="0271006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271006">「到」，乙本作「倒」。</note>
<note n="0271007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0271007">「相」，乙本作「相故」。</note>
<note n="0272001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272001">「知」，乙、丁本作「智」。</note>
<note n="0272002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272002">「之所」，乙本作「所以」。</note>
<note n="0272003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272003">「靜」，丙本作「淨」。</note>
<note n="0272004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0272004">「善」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0273001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273001">「比」，乙本作「化」。</note>
<note n="0273002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273002">「兩正」，底本作「正兩」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0273003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273003">「以」，乙本作「以是」。</note>
<note n="0273004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273004">「無知」，丁本無。</note>
<note n="0273005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273005">「微妙」，底本作「妙微」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0273006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273006">「五」，乙本無。</note>
<note n="0273007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273007">「獲」，乙、丙、丁本作「故獲」。</note>
<note n="0273008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0273008">「文」，乙本作「此文」。</note>
<note n="0274001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274001">「答」，乙本無。</note>
<note n="0274002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274002">「毗耶」，乙本作「毗耶離」。</note>
<note n="0274003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274003">「耳」，底本作「耳耳」，據乙、丙、丁本刪。</note>
<note n="0274004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274004">「將」，丁本無。</note>
<note n="0274005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0274005">「辦」，丁本作「辯」。</note>
<note n="0275001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275001">「辦」，丁本作「辯」。</note>
<note n="0275002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275002">「故」，乙本無。</note>
<note n="0275003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275003">「懈」，丁本作「解」。</note>
<note n="0275004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0275004">「故」，乙本無。</note>
<note n="0276001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276001">「赴」，乙本作「起」。</note>
<note n="0276002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276002">「避」，丁本作「辟」。</note>
<note n="0276003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276003">「樂法」，乙本作「衆生」。</note>
<note n="0276004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276004">「人」，僧肇《註維摩詰經》作「夫」，見《大正藏》第38卷第364頁中。</note>
<note n="0276005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276005">「觀」，乙本作「親」。</note>
<note n="0276006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276006">「故」，丁本作「也」。</note>
<note n="0276007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0276007">「七」，丁本作「七道」。</note>
<note n="0277001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277001">「爲」，乙本作「爲法故」。</note>
<note n="0277002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277002">「相」，乙本作「相滅」。</note>
<note n="0277003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277003">「下」，底、丙、丁本無，據乙本補。</note>
<note n="0277004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277004">「性」，丁本作「相」。</note>
<note n="0277005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277005">「道」，乙本無。</note>
<note n="0277006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277006">「取」，乙、丙、丁本作「趣」。</note>
<note n="0277007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277007">「其」，丁本無。</note>
<note n="0277008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0277008">「共」，丁本作「供」。</note>
<note n="0278001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278001">「三」，底、乙、丁本無，據丙本補。</note>
<note n="0278002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278002">「一」，乙本作「大一」。</note>
<note n="0278003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278003">「智者」，乙本無。</note>
<note n="0278004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278004">「澄」，乙本作「證」。</note>
<note n="0278005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278005">「靜」，丁本作「淨」。</note>
<note n="0278006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278006">「際」，乙本作「除」。</note>
<note n="0278007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278007">「場」，乙本無。</note>
<note n="0278008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278008">「向」，乙本作「而」。</note>
<note n="0278009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278009">「直」，乙本作「眞」。</note>
<note n="0278010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278010">「蜜」，丁本作「密」。</note>
<note n="0278011" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0278011">「下」，乙、丙本無。</note>
<note n="0279001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279001">「命」，乙本無。</note>
<note n="0279002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279002">「靜」，丁本作「淨」。</note>
<note n="0279003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279003">「靜」，丁本作「淨」。</note>
<note n="0279004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279004">「示」，底本作「是」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0279005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279005">「帝」，丁本作「諦」。</note>
<note n="0279006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279006">「恭」，丁本作「供」。</note>
<note n="0279007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279007">「秦」，丙本作「秦言」。</note>
<note n="0279008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279008">「或」，底、乙本作「惑」，據丁本改。</note>
<note n="0279009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0279009">「緣」，乙、丙、丁本作「緣修」。</note>
<note n="0280001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280001">「來」，乙本無。</note>
<note n="0280002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280002">「以」，乙本作「次」。</note>
<note n="0280003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280003">「弦」，丁本作「絃」。</note>
<note n="0280004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280004">「是」，丁本無。</note>
<note n="0280005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0280005">「發」，乙本無。</note>
<note n="0281001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281001">「無」，乙本作「無無」。</note>
<note n="0281002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0281002">「也」，乙本無。</note>
<note n="0282001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282001">「就」，丁本無。</note>
<note n="0282002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0282002">「相」，乙本作「想」。</note>
<note n="0283001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0283001">「七」，乙、丙、丁本無。</note>
<note n="0284001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284001">「諸」，乙本無。</note>
<note n="0284002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284002">「也」，丁本無。</note>
<note n="0284003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0284003">「子」，丁本無。</note>
<note n="0285001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285001">「日」，乙本無。</note>
<note n="0285002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285002">「設」，丁本作「說」。</note>
<note n="0285003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285003">「諸」，乙本作「請」。</note>
<note n="0285004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285004">「且」，乙本作「具」。</note>
<note n="0285005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0285005">「潤」，乙本作「潤淘」。</note>
<note n="0286001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286001">「被」，丙本作「施」。</note>
<note n="0286002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286002">「潤」，底、丁本作「閏」，乙本作「閏淘」，據丙本改。</note>
<note n="0286003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286003">「大悲之」，乙本作「大悲」，丁本作「夫悲心之」。</note>
<note n="0286004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0286004">「彼」，乙本作「彼我」。</note>
<note n="0287001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287001">「度」，乙本作「塵」。</note>
<note n="0287002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287002">「忿」，乙本作「忿性」。</note>
<note n="0287003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287003">「云」，乙本無。</note>
<note n="0287004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287004">「進」，乙本無。</note>
<note n="0287005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287005">「禪」，乙本作「禪提」。</note>
<note n="0287006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287006">「異」，乙本無。</note>
<note n="0287007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287007">「化」，丁本作「行」。</note>
<note n="0287008" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287008">「此」，底本作「以」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0287009" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287009">「存」，乙、丙本作「在」。</note>
<note n="0287010" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0287010">「無」，乙本作「於」。</note>
<note n="0288001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288001">「起」，乙本無。</note>
<note n="0288002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288002">「直」，丁本作「眞」。</note>
<note n="0288003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288003">「和」，乙本作「合」。</note>
<note n="0288004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288004">「衆」，丁本作「生」。</note>
<note n="0288005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288005">「衆」，丁本作「生」。</note>
<note n="0288006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288006">「聖」，丁本無。</note>
<note n="0288007" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0288007">「所」，丁本作「所由」。</note>
<note n="0289001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289001">「諍」，底本作「淨」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0289002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289002">「之」，丙本作「定」。</note>
<note n="0289003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289003">「起」，丁本作「起於」。</note>
<note n="0289004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0289004">「智」，乙本無。</note>
<note n="0290001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290001">「由」，底本作「猶」，據乙、丙、丁本改。</note>
<note n="0290002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290002">「是」，丁本無。</note>
<note n="0290003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290003">「法」，乙本無。</note>
<note n="0290004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290004">「潤」，底、乙、丁本作「閏」，據丙本改。</note>
<note n="0290005" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290005">「持一分」，底本無，據乙、丙、丁本補。</note>
<note n="0290006" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0290006">「中」，丁本作「中一」。</note>
<note n="0291001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291001">「亡」，丙本作「亡情」。</note>
<note n="0291002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291002">「則」，丁本作「卽」。</note>
<note n="0291003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0291003">「是」，丙本作「是等」。</note>
<note n="0292001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0292001">丙本尾題作「淨名經疏卷上」。又，底本尾有「<name role="" type="person">淨土寺</name>藏經」印一方。乙本尾有題記「時蕃中歲次乙酉冬末月下旬二日於<name role="" type="person">報恩寺</name>寫訖，比丘神應記」。丙本尾有題記「丁酉□…□勘定」。丁本尾有題記「比丘譚議疏卷記」。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0175a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0175a2101">農【CB】，濃【藏外】</note>
<note n="0252a2001" resp="#resp2" type="add" cb:note_key="ZW02.0252a20.13" target="#nkr_note_add_0252a2001">〔－〕【CB】【大-CB】，若菩薩實相三昧得眞天眼【藏外】（CBETA 按：對校《大正藏･淨名經集解關中疏》，此處原書誤將注文與經文混淆。今依《藏外佛敎文獻》本部體例，修訂「若菩薩實相……不應有分別之見。」注文位置，以別於經文。）</note>
<note n="0252a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0252a2101">若菩薩實相三昧得眞天眼所見十方皆是無爲不應有分別之見【CB】【大-CB】，所見十方皆是無爲不應有分別之見【藏外】（CBETA 按：對校《大正藏･淨名經集解關中疏》，此處原書誤將注文與經文混淆。今依《藏外佛敎文獻》本部體例，修訂「若菩薩實相……不應有分別之見。」注文位置，以別於經文。）</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>